گفت سلطان امتحان خواهم در اين * كز شما خود كيست در دعوى گزين
چينيان گفتند اصناف عباد را در اطراف بلاد بر صحايف خواطر ، صورت كمال نقاشى ما متيقّن است و در جميع آفاق ، از كبّار و حذّاق را بر الواح ضماير ، حسن جمال نقش ما مصوّر است تا به حدّى كه ذكر ما در اين قسم مثل ساير گشته و چون محدودهء جهات ، بر جميع عالم محيط و داير شده . روميان گفتند : خداوندگار ما را در گوشهء هر ميكده مستى است و در بن هر خم ، مىپرستى ، بخشندهء بندهنواز و بخشايندهء بىنياز ، هر كس را از خزانهء رحمت و ميخانه حكمت جامهاى پوشانيده و جامى نوشانيده كه هيچ دو جامه را بهم باز نخواند و از دو جام يكى به ديگرى نماند ، هر جامه را طرازى ديگر است و هر جام را اهتزازى ديگر ، هر گلى را طراوتى ديگر است و هر شكرى را حلاوت ديگر ، هر شاهدى را عشوهء ديگر است و هر شرابى را نشئهء ديگر . بيت :
هر صدفى را گهرى دادهاند * هر شجرى را ثمرى دادهاند
نه ما مسيم و شما كيميا ، نه ما خاكيم و شما توتيا ، در درج ما نيز گوهرهاست ، در برج ما نيز اخترهاست ، ما را نيز از اين خوان بخشى است و لايق اين ميدان رخشى .
چينيان گفتند : يك خانه به ما خاصّ بسپارند ، و يك آن شما . سلطان قصرى داشت سر بر ايوان كيوان برافراشته ، چنان كه نقّاش وهم و خيال مثال آن قصر بىقصور بر صفحهء هيچ خاطرى ننگاشته و در آن قصر دو صفّه باصفا چون خلوتخانهء جان اصفيا ، خالى از شوايب كدورت بود كه گوئيا خاك عنبر سرشت گلشن بهشت را به آب زندگانى گل كردهاند و بدان گل عمارت آن منزل كردهاند ، و اين دو صفّه چون عاشق و دلبر روى در روى همديگر داشت ، سلطان هر صفّه را به يكى از اين دو جماعت سپرد و در ميان پردهاى فروگذاشت و چينيان ، [ را ] هر صباح و شام وظايف انعام مرتّب ساخت و انواع رنگها كه در پيشهء نقاشى در كار بود ، مهيّا گردانيد ، امّا روميان صفّهء خويش را همچون آينه چينى مصفّا و مجلّا ساختند و جز به صيقل ديوار نپرداختند و از براى دفع كدورت رنگ كار مىكردند و بر دو رنگى ، رنگ بىرنگى اختيار مىكردند ، چينيان هر روز نقش غريبانگيز مىكردند و به آرايش جمال هنر ، بازار خويش چون آتش دل عشّاق دم به دم تيز مىكردند و هر يكى به اميد مزيد احسان در استحسان خويش مىگفت : منم كه در هر قطرهاى از نوك كلك من درياها گم شده است و از ساحرى رقم من صورت