صالح تواند كرد ، ولىّ من اولياء اللّه باشد و خاصّ و برگزيدهء حق و به هر حكومتى كه به حق [ بگزارد ] « 1 » درجتى و قربتى و رفعتى شريف بيابد ، و از نادره جهان بود « 2 » و چون ميلش چنين باشد ، حق به او ظاهر گردد .
حكايت : نقل است كه قاضيى را بر مسند قضا نشاندند و هوادارانش زر و سيم به وجه ايثار بر سر او افشاندند ، آنگاه در اين حال دو كس با دعوى و قيل و قال آمدند و عرض حال كردند ، قاضى گريه آغاز كرد ، گفتند : زمان شادى است كه بر مسند حكومت حضرت رسالت نشستهاى و حاكم و فيصل [ دهندهء ] « 3 » شريعت مطهّره گشتهاى ، چه محلّ گريه و زارى است و چه جاى ناله و بىقرارى ، قاضى گفت : چگونه گريه نكنم كه اين دو كس بر اين قضيّه عالماند و من نادان و مرا با وجود جهل در ميان اين دو عالم حكم مىبايد كرد ، درويشى حاضر بود گفت : اگرچه ايشان عالماند و ليكن صاحبغرضاند ، لا جرم حق بر ايشان پوشيده گشته است ، و تو اگرچه بر صورت قضيّه واقف نيستى و ليكن غرض ندارى حق بر تو مكشوف مىگردد . مثنوى :
هر كه را باشد طمع ، الكن شود * با طمع كى چشم دل روشن شود 77 / 13 و 14
اما مذكّران هم سه طايفهاند :
[ صاحبان سخنان مصنوع مسجّع بىمعنى ]
« 4 » يكى آنها كه فصلى چند سخنان مصنوع مسجّع بىمعنى ياد گيرند كه از فوائد علم دين و اسرار حقايق يقين در آن هيچ نباشد و به دست افشانى و حركات و ترانه و نغمات زبان بدان جارى سازند و به غرض قبول خلق و جمع مال ، طواف اطراف بلاد و زيارت اصناف عباد كنند و به صد گونه تصنّع و تسلّس و بلعجبى پديد آيند تا چگونه مقصود دنياوى حاصل كنند و بر سر منبر به مدّاحى ملوك و سلاطين و امرا و وزرا و صدور و اكابر و اصحاب مناصب و قضات و حكّام مشغول شوند ، تا بر جاى پيغمبر ، عليه السّلام ، چندين دروغ و بدعت روا دارند و از براى تمشيت مقاصد خود از تحصيل مال و جاه ، حكايتهاى دروغ افترا كنند و به روايت احاديث مصنوع « 5 » مطعون اشتغال نمايند و گويند : حديثى صحيح است و خلق را رجاهاى مذموم گويند و بر خوشآمد ايشان سخن رانند ، اينها از قبيل علماى عالم زبان و جاهل دلاند و آتشافروز دوزخ .
هامش
( 1 ) . مرصاد . نسخه نگذارد .
( 2 ) . بود و به چنين قاضى تقرّب نمودن و تبرّك جستن واجب بود ، مرصاد . ص 497 .
( 3 ) . در نسخه اين كلمه نيست .
( 4 ) . ر . ك : حواشى .
( 5 ) . مرصاد : موضوع .