لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ »
« 1 » و قال عليه السّلام : « لا يستقيم ايمان احدكم حتّى يستقيم قلبه و لا يستقيم قلبه حتّى يستقيم لسانه و لا يستقيم لسانه حتى يستقيم عمله » و قال عليه السّلام :
« بنى الاسلام على خمس : شهادة ان لا إله الّا اللّه و انّ محمدا رسول الله و اقام الصلاة و ايتاء الزّكاة و الحجّ و صوم رمضان . » بدان كه حضرت الهى مفيض اصناف فيض نامتناهى است « 2 » ، به قدرت كامله در گنجينهء وجود انسان ، گنجى پر از جوهر معانى كه آن معرفت حضرت سبحانى است وديعت نهاده است و طريق گشادن اين طلسم اعظم به آيات بيّنات كتاب محكم و به احاديث و اخبار سرّ ايجاد عالم صلّى اللّه عليه و سلّم ، تعليم داده و فرموده كه نهايت عبادت حضرت ربّ العالمين ادراك جمال كمال يقين است .
« و اعبد ربّك حتّى يأتيك اليقين » اگرچه اكثر مفسّران يقين را در اين آيت به موت تفسير كردهاند ، امّا چون حقيقت يقين اعتقاد جازم است كه آن را مقابل ظنّ دارند و بسيارى از آيات بيّنات مبيّن اين معنى است كه مستفاد مىشود از عمل لفظ بر حقيقت ، چنان كه فرمود :
« قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى وَ ذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّى »
« 3 » و چنان كه بعد از ذكر :
« الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ . »
« 4 » الى آخر المعطوفات . فرمود :
أُولئِكَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
« 5 » . پس به ايراد اسم اشارت بعد از تعقيب مشار اليه به اوصاف متعدّده تنبيه كرد بر آنكه مشار اليه به واسطهء آن اوصاف سزاوار اين الطاف گشته است كه آن كمال هدايت بر معرفت است در عاجل « 6 » و فوز صلاح و ظفر بر غايت فلاح در آجل ، و حضرت ملك مجيد در كتاب حميد مىفرمايد كه :
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ »
« 7 » و در اين آيت كريمه مشاهدهء شاهد جمال هدايت و معرفت را مجاهده در طريق حضرت عزّت تعليق كرده است و در اثبات معيّت با محسنان اشارت بر حقيقت مجاهده فى اللّه نموده و از اين مقدّمات ظاهر شد كه اعمال ظاهره را در احوال باطنه تأثير بسيار است ، و ليكن مىبايد كه آن اعمال به نيّت صافى و صدق تمام و اخلاص خالص مقرون باشد تا آن مجاهده فى اللّه بود و سبب هدايت سبيل رشاد و موجب معيّت با حضرت ملك العباد گردد . بيت :
بلى از جاهدوا 47 / 24 يكسر به دست توست آن رشته * ولى از « جاهدوا » هم برنيايد هيچ بى « فينا »
هامش
( 1 ) . عنكبوت ( 29 / 69 ) .
( 2 ) . متنامت .
( 3 ) . بقره ( 2 / 3 ) .
( 4 ) . بقره ( 2 / 5 ) .
( 5 ) . بقره ( 2 / 5 ) .
( 6 ) . جاعل .
( 7 ) . عنكبوت ( 29 / 69 ) .