در أزل پرتو حُسنت ز تجلّى دم زد * عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زد
محبَّت داراى اقسامى است از ذاتى و أسمائي و فعلى و . . . كه در مطاوى بحث از آن گفتگو مىنمائيم .
متعلق محبت كونيه ، اگر ذات بىهمال حق باشد ، محب عارف و مشاهدى است كه حق را در جميع مظاهر خلقى شهود مىنمايد و از مشاهده كثرات لذت مىبرد ، به محبت آثارى نيز از آن تعبير گرديده است .
كل الجهات لشمس حسنك مشرق * و لكلِّ ذى قلب إليك تشوُّق
يا واهب الحسن البديع لأهله * كل لحسنك في الحقيقة يعشق
منشأ حب در مظاهرى وجودى ، حب حق است بذات و صورت ذات يعنى أسماء و صفات و به تبع أسماء حب حق به مظاهر و صور أسماء يعنى اعيان ثابته تعلق گرفته و از اين طريق بمدلول « فخلقت الخلق لكي اعرف » تجلّى فعلى حبِّى حق در مظاهر وجودى سارى است و هر وجودى به قدر مرتبهء وجود خود عشق و عاشق و معشوق است و در جميع مظاهرى خلقى حق اول شهود نمايد ذات خود را در مراتب و مظاهر فرقى و تفصيلى كه در حقيقت اوست عاشق و معشوق و عشق و غير أو رقايق عشق حق بذات و صفات و آثار خودست .