نام دارد ، از آن جا كه جهتِ ارتباط اشياست نفس ربط و ظهور و تجلى و تدلى و اشراق و افاضه است كه مجعول بالذات بل كه نفس جعل و عين فيض حق است كه از لحاظ ارتباط آن با حق چون نفس ارتباط و ظهور حق است ، همان حق و عين حق است ، ولى در مقام ظهور و تدلِّى عين ممكنات است ، به اين لحاظ كه سارى در كل است ، باعتبار اول مقدم بر اشياست و به جهت اطلاق اوسع از جميع حقايق است و مقام تلطُّخِ آن با ماهيات متأخر از مقام اطلاقى و قيد عارض بر آنست .
تلخيص فيه تحقيق
از آن چه كه ذكر شد ، فهميده مىشود كه حقيقت وجود با آن كه واحد است و از باب بساطت ما به الاشتراك در آن عين ما به الامتياز است ، مقام ذات آن متصل است به مرتبهء ظهور آن و مرتبهء ظهور آن متصل بل كه متّحد است با مرتبهء تقيد آن به ماهيات .
از مقام اخير كه مقام سرايت در ماهيات باشد ، به وجود به شرط شيء تعبير مىشود و از مقام ظهور وجود به وجود لا به شرط ، مقيد به قيد لا بشرطيت و اطلاق تعبير مىشود و از مقام مقدم بر مرتبهء ظهور ، به به شرط لا - يعنى به شرط لا از تعيُّنات امكانى و مقام وجوبِ وجود تعبير نمودهاند چون كليهء اين اعتبارات در حقيقت اطلاقيهء واحد ، جارى است و يك حقيقت متشأن به شئون متعدد است ، اصل حقيقت به هيچ قيدى متعيّن نمىباشد ولى لازمهء چنين حقيقت مطلقهاى تنزُّه است از قيودى كه وجود را از صرافت و اطلاق خارج مىنمايد . ولى به اين امر بايد توجه داشت كه تمام اعتبارات مذكوره وارد بر يك اصل مىشود و يك اصل واحد و حقيقت فارد از باب آن كه مملو است از كمالات وجودى و متجلى است به جلوات متعدد لازم ذاتى آن حقيقت در هر صورتى ظاهر است و خود در جلباب هر تعيُّنى مخفى است - و هو الظاهر الباطن و هو الأول و هو الآخر -
وَ لِلَّهِ مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ *
- .