متقدِّمه بر حدود عدميَّه و ماهويَّه بحسب ذات و تقرُّر وجودى مظهر و مرآت و محلِّ نمايش ذات و كمالات ذاتيه جاعل بالذات باشد ، ليكن به وجهِ وجه ، نه بطور كُنه ، لهذا ذات أو را و كمالاتِ ذاتيه أو را از حدود عدميه و ماهويه مطلق نمايد ، زيرا كه نمايش و مرآتيَّت أو نسبت به جاعل بالذات از آن جهت باشد كه هويَّت خاصَّهء أو در مرتبهء اقتضاى جاعل بالذات متعين باشد ، و در مرتبهء آن اقتضا متعين نباشد مگر وجدان أو ، و چون در وجدان أو به دقت فلسفى نظر كنيم ، گوئيم ، اگر چه وجدانِ أو حدى وجودى بود ، و ليكن اين حدِّ وجودى بحسب ملاحظهء أو باشد باعتبار مقامى كه أو را در نظام وجود بما هو نظام الوجود بود ، و اما بحسب ملاحظهء أو باعتبار آن كه از اقتضاى ذاتىِ جاعلِ بالذات ناشى بود و در مرتبهء آن اقتضا متعيَّن باشد از اين حدَّ نيز مطلق افتد ، زيرا كه اين حد در مرتبهء اقتضاى جاعل بالذات بوجه اعلى متحقق و متعيّن و معلوم بود . پس به آن جهت كه از قِبَلِ اقتضاى فاعل تامُّ الاقتضاء متعيّن باشد و به آن جهت كه به ذات به او مرتبط و از أو كاشف بود به آن حدِّ وجودى كه أو را در مرتبه و مقامى كه أو را در نظام وجود بحسب نشأه امكان بود متصف نباشد و به اين جهت ظهور فاعل بود بما هو ظهوره ، و بر تعين وجودى مظهر بما هو مظهر كه حدِّ وجودى أو باشد بحسب مقام أو في نفسه و بحسب اين مقام مصداق و محكى عنه وجود و موجود باشد بالذات نه للذات ، مقدم بود ، و از حقيقت ظاهره مؤخّر باشد ، و به اين ملاحظه أو را رابطهء حرفيه و برزخ البرازخ خوانند ، نه به آن جهت كه برزخ جامع بين الطرفين باشد ، زيرا كه اشاره نمودم كه برزخ به اين معنى يعنى جامع بين الطرفين در ميان واجب الوجود و ممكنات معقول نباشد ، چه جاى آن كه موجود بود ، پس در تحقق ظهورِ حق اول جل جلاله ، سه درجه بود ، درجهء اول ، درجهء حقيقت ظاهره ، درجهء ثانى درجهء ظهور بما هو ظهور ، و درجهء ثالثه ، درجه مظهر بما هو مظهر به آن جهت كه متعلق بأشياء باشد ، و أشياء به او موجود شوند و در همهء
تمهيد القواعد ( فارسى ) — صفحة مقدمهء كتاب 119
مساهمون: صائن الدين علي بن محمد تركة
صمقدمهء كتاب ١١٩