است كه داراى صعود و نزول است و جميع مراتب مانند مراتب نزولى به تفصيلى كه ذكر شد ، به وجودى واحد موجود است .
بنا بر آن كه مراتب صعود و نزول هر دو به يك وجود موجود باشند و وجودى واحد در مراتب متكثِّر سارى باشد ، وجودِ واحد سارى در مراتب نزول همان وجود واحد سارى در مراتب در مراتب صعودست ، چون نازل و صاعد ، حقيقت وجود واجبى است كه بحسب فعل متجلى و متشأن در مظاهرست حقيقت وجود واجبى است كه بحسب فعل متجلى و متشأن در مظاهرست و در هر موطن اسمى خاص دارد و رنگى مخصوص قبول نمايد ، و قد قلنا ، ان شيئاً واحداً يمكن ان يكون ظاهراً و مظهراً ، مطابقاً لقوله تعالى ،
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ ، وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ
،
أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
،
وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ
. و عن النبي ، لو دليتم بحبل إلى الأرض السفلى لهبطتم - لهبط - إلى اللَّه .
بنا بر آن چه كه ذكر شد ، وجودى واحد بذات خود متطوِّر و بنفس خود دائرست و يدور على نفسه .
نقل و تحقيق
همان طورى كه ملاحظه شد ، آخوند ملا عبد اللَّه زنوزى برهان اقامت فرمودند بر آن كه مجعول بالذات فيض عام و وجودِ منبسط و حق مخلوق به است و جز آن ، هيچ مجعولى در نظام وجود موجود نمىباشد ، و مجعول بالذات حق اوست و ديگر موجودات مجعول و معلول بالعرضند ، كما اينكه فاعل حقيقى و مبدأ فيَّاض بوجه عام و اطلاق حق أو است و موجودِ حقيقى اوست - باقى نسبند و اعتبارات - و بعد از نقل كلام اين فيلسوف محقق گفتيم كه برهان آن دانشمند بر إثبات مُدَّعاى أو ، محتاج به تتميم است و از براى تسجيل مطلب و اداى توضيح بيشتر مىپردازيم به نقل كلام فرزند بارع أو ، حكيم عصر و متألِّه عظيم ، أستادنا الأقدم آقا على مدرس معروف به آقا على حكيم ،