هر كه اعتماد بر فضل خداى دارد ، حق - تعالى - او را به بهشت رساند ، كما قال اللّه - تعالى - قل :
بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ ، فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا
» . و گفت : « آرام گرفتن اسباب در دل منقطع گرداند از اعتماد كردن بر مسبّب الاسباب » .
پرسيدند كه : « به چه چيز دوستى خداى - تعالى - حاصل شود ؟ » . گفت : « به دشمنى آن كه خداى - تعالى - دشمن گرفته است ، و آن دنياست » . و گفت : « اصل توحيد سه چيز است : شناختن خداى را به ربوبيّت ، و اقرار كردن خداى را به وحدانيّت و نفى كردن جملهء انداد » . و گفت : « عارف صيد معروف است ، كه معروف او را صيد كرده است تا مكرّمش گرداند و در حضيرةالقدسش بنشاند » . و گفت : « درست كردن معاملات دو چيز است : صبر و اخلاص . صبر بر وى و اخلاص در وى » . و گفت : « چون مخلص دل به حق دهد ، سلوت باشد و چون به خلق دهد ، فكرت باشد » . و گفت : « تصوّف حسن خلق
است » . و گفت : « تصوّف حالى است كه غايب گرداند صاحب آن را از گفتگوى ، و مىبرد تا به خداى ذو المنن ؛ و از آنجا بيرون برد ، تا خدا بماند ، و او نيست شود » . و گفت . « اين مذهبى است به جدّ . با هيچ هزل آميخته نگردانيد » . و گفت : « عزيزترين نشستى فقرا را آن بود كه با فقرا نشينند . پس چون بينى كه فقير جدا گردد از فقير ، يقين دان كه از علّتى خالى نيست » . و از او وصيّتى خواستند ، گفت : « پيش كسى رويد كه شما را به از من بود و مرا به كسى بگذاريد كه به از شما باشد » . و السّلام .
56 ذكر ابو عبد اللّه محمّد بن فضل ، رحمة اللّه عليه
آن متمكّن به كرامات و حقايق ، آن ، متعيّن به اشارات و دقايق ، آن مقبول طوايف ، آن مخصوص لطايف ، آن شير مرغزار عشق و عقل ابو عبد اللّه محمّد بن فضل - رحمة اللّه عليه - از كبار مشايخ بود و ستودهء همه [ بود ] و در رياضت و فتوّت بىنظير ؛