مر مبدع عقل را بعقل اندر يابيم آنگاه « 1 » عقل فاعل باشد و مبدع او سبحانه « 2 » [
a
84 ] مفعول « 3 » او باشد ، و اين روا نباشد . و ما بنموديم عقلا را بدين دليل عقلى كه عقل مر مبدع خويش را « 4 » اندر يابد باثبات محض برى « 5 » از همهء صفتهاء « 6 » محسوسات و معقولات ، و مبدع حقّ سبحانه « 7 » مفعول « 8 » عقل نباشد « 9 » ، بل « 10 » عقل بنور اندر يافتن مر او را باثبات مجرّد « 11 » شرف و نور پذيرد ، و انفعال سوى عقل باشد نه سوى بارى سبحانه و تعالى « 12 » . و اين جوابى شافى است مرين سؤال را بارادت عقلى « 13 » .
( 289 ) و حكما گفتند : زمان بسه قسم است « 14 » . يكى حاضر چو امروز و اين ساعت ، و ديگر گذشته چون دى و پرير « 15 » ، و سه ديگر آينده چون فردا و پس فردا . و چيزهاء زمانى نيز « 16 » بدين سه قسم است « 17 » . پس گفتند : چشم « 18 » آلت است مر ادراك چيزى را « 19 » كه حاضرست « 20 » امروز ، و گوش « 21 » آلت است مر ادراك چيزى را « 22 » كه دى و پرير بودست و گذشته است ، و فكرت آلت است مرا ادراك چيزى را كه فردا و پس فردا خواهد بودن . و گفتند كه عقل آلت است مر ادراك مبدعات را نه مر ادراك مبدع را و للّه الحمد و المنّه « 23 » « 24 » .
هامش
( 1 ) آنگاهA: آنگهR( 2 ) باشد و مبدع او سبحانهR: و مبدع بود و سبحانهA( 3 ) مفعولR: معقولA( 4 ) مر مبدع خويش راA: كى مبدع خويش راR( 5 ) برىR: ؟ ؟ ؟ مدىA( 6 ) صفتهاءA: صفاتهاىR( 7 ) سبحانهA: + و تعالىR( 8 ) مفعولA: معقولR( 9 ) نباشدA:
باشدR( 10 ) بلA: بلكR( 11 ) مجردR: تجردA( 12 ) و تعالىA: -R( 13 ) مرين سؤال را بارادت عقلىR: و اين سؤال ما زيادت عقلىA( 14 ) قسم استR: قسمتستA( 15 ) و پريرR: و برىA( 16 ) نيزA: همR( 17 ) قسم استR: قسمتستA( 18 ) چشم : جسمAR( 19 ) چيزى راR: جيز راA( 20 ) حاضرستA: حاضر باشدR( 21 ) و گوشR: گوشA( 22 ) چيزى راR: جيز راA( 23 ) و للّه الحمد و المنهA: -R( 24 ) و المنه : + شعرA