است ، چنانك حشويان همىگويند كه « محفوظ » از زبرجد سبز است و « طور » اين جسم كلّى است كه مانند كوهى است ، بل كوه كلّى خود اين است ، و « كتاب مسطور » اين صورتها و شكلهاست برين جسم نگاشته ، و « رقّ منشور » اين هواست كه اين نبشته [
b
76 ] اندرو همىتابد ، و « بيت المعمور » اين عالم است كه قبّهاى است كه هيچ گشادگى « 1 » ( ندارد ) چو خانهئى آبادان بىهيچ رخنهئى و خللى ، و « سقف مرفوع » اين آسمان افراشته است ، و « بحر مسجور » اين مكان عظيم بىنهايت است كه اندر ضمير همىآيد كه بيرون ازين قبهء افلاك گشادگئى « 2 » فراخ و بىنهايت است . و گروهى از حكما مر آن را عرض بىطول گفتند ، و گفتند بهشت آنست كه خداى مر آن را بفراخى صفت كردست بدين آيت : قوله
« وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ . »
« 3 » و معنى قول خداى تعالى اين شرح است كه ياد كرديم كه گفت :
« وَ الطُّورِ ، وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ ، فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ ، وَ الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ ، وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ ، وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ . »
« 4 »
( 258 ) و چنانك عقل كلّى و نفس كلّى قلم و لوح خداىاند ، اندر عالم دين نيز رسول قلم خداى است نبشته « 5 » برين صحيفهء جسمى ، چنين كه « 6 » همىبينيم ، قرآن كريم نيز كتاب خداى است ازين قلم - كه رسول است - برين لوح - كه وصىّ است « 7 » - و چنانك اين كتاب اوّلى جز بدين لوح « 8 » ما را معلوم
هامش
( 1 ) گشادگى : كشاده كىA( 2 ) گشادگئى : كشاده كىA( 3 ) سورهء 3 ( آل عمران ) آيهء 127
( 4 ) سورهء 52 ( الطور ) آيهء 1 - 6
( 5 ) اندر عالم دين . . . نبشته : اندر عالم دين رسول نيز كحذاى است نبشتهA( 6 ) كه : كوA( 7 ) كه وصى است : كه وصيلتA( 8 ) لوح : + لوحيستA