جوهر را ، و بود كآن مبدع بود نه از چيزى . نيز تضعيفش يافتند به دو از بر سو . گفتند : چو يكى متكثّر را تنصيف و تضعيفست ، مر يكى « 1 » محض را تنصيف و تضعيف نيست ، از بهر آنك نيمهء واحد - اعنى وحدت - اثر اوست ، بدانچ وحدت اثرست از بارى سبحانه .
( 151 ) و گفتند : دليل بر دوئى عقل اوّل آنست كو به دو نوعست :
يكى عقل غريزى كه آن اصل است اندر مردم ، و ديگر عقل مكتسب است كآن الفغده است بتعليم ، و وجود وى اندر دوئى اندر عقل ثابت بود . و نفس كلّى مر يكى عقل كلّى را بمرتبت دوئى بود ، و مر دوئى او را بمرتبت سهئى « 2 » آيد . ( از آنست كه ) « 3 » انواع نفس اندر مواليد سهاند ، يكى نباتى و ديگر حسّى و سه ديگر ناطقه . آنگاه سپس از نفس هيولى موجود شد بأمر بارى سبحانه بواسطهء نفس و عقل . و مر هيولى را مرتبت چهارى آمد ، بدانچ مر عقل را مرتبت دوئى بود و نفس با مرتبت سهئى « 4 » ؛ لا جرم هيولى به چهار نوع اندر ( است ) : يكى هيولى صانعى ، و ديگر هيولى طباعى ، و سه ديگر هيولى كلّى ، و چهارم هيولى أوّل اعنى بىصورت . آنگاه پس از هيولى طبيعت موجود شد اندر مرتبت پنجى ، از آنست كه طبايع پنجست : چهار ازين « 5 » بسايط - از خاك ( و آب ) و باد و آتش - و پنجم فلك . آنگاه جسم سپس از اتّحاد طبايع بهيولى اندر مرتبت ششى است ، از بهر آنست كه مر جسم را شش جانب است : از زبر و زير و راست و چپ و پيش و پس . آنگاه صورت افلاك اندر مرتبت هفتى [
a
48 ] است ، از آنست كه افلاك هفتست « 6 » ، و كواكب
هامش
( 1 ) مر يكى : و مر يكىA( 2 ) سهئى : سهA( 3 ) از آنست كه : مقابله به س 15 شود
( 4 ) سهئى : سهA( 5 ) ازين : اينA( 6 ) هفتست : هفتيستA