سيّاره اندرو هفتست معروف و مشهور . آنگاه ترتيب اركان اندر جوف ( فلك ) بمنزلت هشتيست ، بدانچ مر هر ركنى را از اركان دو طبيعتست ، اعنى آتش گرم و خشكست ، و هوا گرم و نرم ( است ) ، و آب سرد و تر است ، و خاك سرد و خشكست . آنگاه سه مولود كز امّهات طبايع و آباء افلاك زادست - از معادن و نبات و حيوان - هر يكى سه نوع است ، تا مواليد را بر ترتيب موجودات منزلت نهى آمدست ، چنان كه معادن سه نوعست : يك نوع خاكى « 1 » است كه بگدازد « 2 » ( و ) بسوزد چون زاگها و سرمه و جز آن ؛ و ديگر نوع هوائى است كه نگدازد و نسوزد ( چون . . . ) ؛ و سه ديگر آبيست « 3 » كه بگدازد و نسوزد « 4 » چون گوگرد و قير « 5 » و جز آن . و حيوان نيز سه نوعست :
يك نوع كه بزايد و شير دهد - از مردم و ستور و جز آن ، - و ديگر نوع آنست كه خايه كند و شير ندارد - از مرغان و ماهى و جز آن ، - و سه ديگر آنست كه بخيزد از جايهاء نمناك چو پشّه و مگس و جز آن . و نبات نيز سه نوع است : يك نوع آنست كه بنشانندش « 6 » و بماند بعمرها « 7 » چون درختان گوز و خرما و جز آن : و ديگر نوع آنست كه هر سال كارندش و ناچيز شود چو « 8 » گندم و جو و جز آن . و سه ديگر نوع آنست كه بعمرها تخمش « 9 » برويد چو گياههاء بىاصل . پس ظاهر كرديم كه همهء « 10 » موجودات اندر نه مرتبت موجود است ، و زين سبب است كه « 11 » مر جسم را نه عرض لازم
هامش
( 1 ) خاكى : خاكA( 2 ) بگدازد : نگدازدA( 3 ) آبيست : اينستA( 4 ) و نسوزد : و بسوزدA( 5 ) قير :cf . j . ruska , tabula smaragdina , heidelberg 1926 , pp . 53 , 55 , 234( 6 ) بنشانندش : بنشاندA( 7 ) بعمرها : يغمرهاA( 8 ) چو : جزA( 9 ) تخمش : تخمA( 10 ) همهء : هرA( 11 ) است كه : آنست كهA