مطمئن شود . از عباس بن عبد المطلب منقولست كه حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله فرمودند كه هر گاه بقشعريره آيد جلد بنده از خوف و خشيت خداى تعالى فرو ريزد گناه از او چنانچه برگ از درخت فرو ريزد . چون درين آيت بيان صفات صلحا و نيكانست چنانچه در مجمع البيان مذكور است كه قتاده گفته كه : هذا نعت اولياء اللَّه و پوشيده نيست كه مكاشفات در مقام اطمينان و رجا اتم و اكمل است از مكاشفات در مقام خوف و محل مكاشفات قلوب و ارواح است بنا برين در مقام خوف اقشعرار جلود مذكور شد و بس و در مقام اطمينان ، هم لين جلود مذكور گرديد و هم لين قلوب . اين نكتهايست كه فخر الدين رازى در تفسير كبير آورده است .
ذلِكَ
اين كتاب
هُدَى اللَّهِ
هدايت خداى تعالى است
يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ
راه راست مىنمايد به آن هر كرا خواهد
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ
و هر كه را گمراه سازد خداى تعالى يعنى راه بهشت به او ننمايد به جهت كفران و نفاق او
فَما لَهُ مِنْ هادٍ
پس نيست مر او را هيچ راه نماينده يا آنكه هر كرا خداى تعالى بواسطهء اصرار در كفر به خودش واگذارد و سلب لطف و توفيق ازو نمايد او را راه نماينده نخواهد بود
أَ فَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذابِ يَوْمَ الْقِيامَةِ
آيا پس آن كسى كه دفع كند بر وى خود بدى عذاب را يعنى روى خود را سپر آتش دوزخ سازد در روز قيامت مانند كسيست كه او ايمن باشد از عذاب ؟ بنا برين خبر «
أَ فَمَنْ يَتَّقِي
» مانند خبر
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ
محذوفست و تقدير كلام چنين است كه : أ فمن يتقى سوء العذاب يوم القيمة كمن هو آمن منه ؟ و چون در قيامت دستهاى كفار مغلول بعنق ايشان است و چيزى كه به آن رفع عذاب نمايند همين وجه ايشان خواهد بود لهذا حقتعالى ذكر وجه نمود و يا آنكه چون وجه اعز و اشرف اعضاى انسان است بنا بر اين وجه مختص بذكر گرديد
وَ قِيلَ لِلظَّالِمِينَ
و گفته شود مر ستمكاران و كافران را كه
ذُوقُوا
بچشيد
ما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ
مرارت جزاء آنچه را بوديد كه كسب ميكرديد از اخذ شريك براى خداى تعالى و تكذيب پيغمبر