مقول است نه مقول له
قالَ
گفت آن رجل بعد از آنكه مژدهء دخول در جنت شنيد
يا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ
اى كاشكى قوم من دانا ميبودند
بِما غَفَرَ لِي رَبِّي
به آنچه آمرزيده مرا پروردگار من ، يعنى به آن چيزى كه سبب آمرزيدن من شده از ايمان آوردن و با ايشان مجاهده نمودن تا ايشان نيز اكتساب اين امور ميكردند و مىدانستند كه بر خطاء عظيماند . بنا بر اين ترجمه ما در
بِما غَفَرَ لِي رَبِّي
بمعنى الذى است و مىتواند كه مصدرى باشد بتقدير « يا ليت قومى يعلمون بغفرانه لى » يعنى كاشكى قوم من دانا مىبودند به آمرزيدن پروردگار من مر او را احتمال ما استفهاميه نيز دارد به اين تقدير كه « يا ليت قومى يعلمون باى شىء غفر لى ربى » يعنى كاشكى قوم من ميدانستند كه بچه چيز آمرزيده مرا پروردگار من و مراد از آن چيز مهاجرت از دين باطل آن قومست و مصابرت بر اذيت ايشان . و در مقام استفهاميه
بِما غَفَرَ لِي
باثبات الف و بم غفر لى بحذف الف ، هر دو جايزست ليكن اصل اثبات الف است چنانچه اهل عربيت تصريح كردهاند
وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ
و گردانيد مرا از جمله بزرگواران بهشت و بعد ازين مراتب حق تعالى خبر ميدهد از استيصال آن قوم و ميفرمايد :
[ سوره يس ( 36 ) : آيات 28 تا 32 ]
وَ ما أَنْزَلْنا عَلى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّماءِ وَ ما كُنَّا مُنْزِلِينَ ( 28 ) إِنْ كانَتْ إِلاَّ صَيْحَةً واحِدَةً فَإِذا هُمْ خامِدُونَ ( 29 ) يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ( 30 ) أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ ( 31 ) وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ ( 32 )
وَ ما أَنْزَلْنا عَلى قَوْمِهِ
و نفرستاديم ما بر قوم آن رجل يعنى بر استيصال و اهلاك آن قوم
مِنْ بَعْدِهِ
از پس قتل او
مِنْ جُنْدٍ
هيچ لشگرى از ملائكه
مِنَ السَّماءِ
از آسمان