إِلَيْهِمْ لا يَرْجِعُونَ
بدل است از
كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ
اى كه ا و لم يروا انهم اليهم لا يرجعون يعنى آنها ندانستند آن را كه آن مهلكين بسوى ايشان در دنيا باز نخواهند گشت پس بايد كه از آن عبرت گيرند
وَ إِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا
كلمهء ان نافيه است بمعنى ما و تنوين كل عوض است از مضاف اليه و لما بمعنى الا و جميع بمعنى مجموعين خبر كل است اى و ما كلهم الا مجموعون لدينا يعنى و نيستند همهء ايشان مگر جمع كرده شدگان نزد ما در موقف
مُحْضَرُونَ
خبر ثانى كلهم است يعنى و نيستند همهء ايشان مگر حاضر كرده شده براى حساب .
[ سوره يس ( 36 ) : آيات 33 تا 36 ]
وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ ( 33 ) وَ جَعَلْنا فِيها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ وَ فَجَّرْنا فِيها مِنَ الْعُيُونِ ( 34 ) لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ أَ فَلا يَشْكُرُونَ ( 35 ) سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ ( 36 )
وَ آيَةٌ لَهُمُ
و حجتى قاطع و دليلى ساطع است مر ايشان را بر اثبات قدرت كاملهء ما ببعث اموات
الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ
زمين مرده يعنى زمين خشك شده كه ما بسبب باران
أَحْيَيْناها
زنده گردانيديم آن را و طراوت بخشيديم . اهل تفسير تصريح كردهاند كه «
الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها
» مبتداست
وَ آيَةٌ لَهُمُ
خبر مقدم و تقدير كلام چنين است كه : الارض الميتة احييناها آية لهم يعنى زمين خشك مرده شده كه زنده كرديم و طراوت بخشيديم آن را دليليست براى ايشان بر اين كه ما را قدرت بر بعث ايشان هست
وَ أَخْرَجْنا مِنْها
و بيرون آورديم از آن زمين
حَبًّا
جنس دانه را از جو و گندم و برنج و غير آن
فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ
پس از آن حب مىخورند و قوت مىگيرند
وَ جَعَلْنا فِيها
و گردانيديم ما در زمين
جَنَّاتٍ
بوستانها
مِنْ نَخِيلٍ
از انواع درختان خرما
وَ أَعْنابٍ
و از اصناف انگور