وَ كَذلِكَ
و چنانچه بر انبياء ما تقدم كتب فرو فرستاديم
أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ
فرو فرستاديم بسوى تو كتاب را كه آن قرآن مجيد و فرقان حميدست
فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
پس آنان كه داديم ايشان را كتاب يعنى علم بكتاب مانند عبد اللَّه بن سلام
يُؤْمِنُونَ بِهِ
ميگروند به قرآن
وَ مِنْ هؤُلاءِ
و بعضى ازينجماعت يعنى عرب و كفار قريش
مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ
كسى هست كه ايمان مىآرد به قرآن و بعضى گفتهاند كه مراد از «
فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
» يهودانند كه پيش از زمان حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله بودند و از « من هؤلاء » يهودانى كه در زمان آن حضرت مىبودند و فخر الدين رازى گفته كه اقرب اينست كه مراد از «
فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ
» انبياء باشند زيرا كه اتيان كتاب حقيقة براى ايشان شده و كلام بعموم خود نيز باقى خواهد بود بخلاف توجيهات سابق كه هم كلام را از حقيقت خود بايد برتابانيد و آتيناهم الكتاب را تأويل بآتيناهم علم الكتاب نمود و هم عام را بايد تخصيص داد ببعض يهود چه همه ايشان بحليهء ايمان درنيامدند بخلاف انبياء ما تقدم كه جلهم و كلهم ايمان به قرآن آوردند و بنا بر اين مراد از «
وَ مِنْ هؤُلاءِ
» ميتواند كه مشركين قريش باشند يا بعضى از اهل كتاب . اللَّه تعالى اعلم بحقايق كلماته و كلمات عباده .
وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الْكافِرُونَ
و انكار نكنند آيتهاى كتاب ما را مگر ناگرويدگان به خدا و رسول ، چون كعب بن شرف و معاندان قريش مانند ابو جهل . و على بن ابراهيم روايت كرده كه يعنى : ما يجحد بامير المؤمنين صلوات اللَّه عليه و الأئمة صلوات اللَّه عليهم الا الكافرون جمعى كه قرآن را به قرآن صامت حمل كردهاند به طرز اول ترجمه كردهاند ، و اگر بقران ناطق حمل كنند بايد كه معنى آيه را چنانچه على بن ابراهيم عليه الرحمه روايت كرده بيان كرد زيرا كه ائمهء معصومين تراجمهء وحى الهى و قرآن ناطقاند .
وَ ما كُنْتَ
و نبودى تو اى محمد كه
تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ
بخوانى پيش از نزول قرآن