از حضرات ائمه مرويست
قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى
تقدير كلام چنين است كه : قل ربى اعلم من كل شىء يعلم من جاء بالهدى يعنى بگو اى محمد پروردگار من داناتر است از هر چيزى كه ميداند كسى را كه آورده راه حق را و وجه اين تقدير اين است كه تمامى افعل تفضيل بيكى از سه چيز است : يا باضافه و يا بالف و لام و يا به كلمه من حرف جر مانند آنكه گويند افضل منك بنا برين
مَنْ جاءَ بِالْهُدى
متمم اعلم افعل تفضيل نميتواند كه باشد بلكه متمم آن محذوفست و من جاء معمول فعل مقدر است كه آن يعلم است .
وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
اى و يعلم من هو فى ضلال مبين يعنى و ميداند خداى تعالى آن كس را كه او در گمراهى هويداست مراد از
مَنْ جاءَ بِالْهُدى
ذات مقدس حضرت رسالتپناه است صلى اللَّه عليه و آله و مراد از
مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
مشركان . و وجه تعلق اين آيه بما قبل اينست كه چون خداى تعالى وعده داد پيغمبر خود را برد بسوى معاد پس خبر ميدهد كه خداى تعالى پيغمبر خود را ميداند و استحقاق او را مىداند در دنيا بفتح بلاد و ارضين و در آخرت بتمكن در اعلى عليين و ميداند مشركين را و استحقاق ايشان را در آخرت ببودن در اسفل السافلين .
وَ ما كُنْتَ تَرْجُوا
و نبودى تو كه اميد ميداشتى
أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ
اينكه القا كرده شود به تو قرآن و القا كرده نشد كتاب به تو
إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ
مگر از روى رحمتى كه از جانب پروردگار تو بود پس چنانچه القاى كتاب كريم كرديم به تو بدون آنكه تو را اميد آن بوده همچنين زود باشد كه در آخر الزمان نورا و ائمهء معصومين را بواسطهء انتقام بر اعادى در دنيا باز گردانيم و چون كلمهء الا در
إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ
بدون تقدير بمعنى استثناء متصل درست نميشد لهذا بعضى به ظاهر آيه رفته كلمهء الا را استثناء منفصل بمعنى لكن گرفتهاند
فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ
پس مباش تو اى محمد يارىدهنده مر كافران را . على بن ابراهيم گويد كه « المخاطبة للنبى و المعنى