ذلِكَ
اينست امر خداى تعالى دربارهء مؤمنين مهاجرين و كلمهء « ذلك » چنانچه سابق معلوم شد براى فصل ميان دو كلام است پس ابتداء بكلامى ديگر كرده ميفرمايد كه :
وَ مَنْ عاقَبَ
و هر كس عقوبت كند يعنى جزا دهد
بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ
بمانند آنچه عقوبت كرده شده به او بدون زيادتى در اقتصاص
ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ
پس ستم كرده شود بر آن كس به اينكه عود كند بر عقوبت او
لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ
، هر آينه نصرت دهد خداى تعالى آن كس را
إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ
بدرستى كه خداى تعالى هر آينه عفوكننده است
غَفُورٌ
آمرزنده است مر آن كس را كه نصرت داده . مراد از « عاقب » چنانچه دانستى جزاست پس تعبير از آن بعقوبت بواسطهء مشاكلهء « عوقب » است چنانچه حق تعالى در جايى ديگر فرمود كه :
جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها
« 1 » و از روايت على بن ابراهيم در تفسير اين آيه چنين ظاهر مىشود كه مراد از « من عاقب » رسول اللَّه است صلى اللَّه عليه و آله كه از عقوبت قريش آن حضرت و مؤمنين را حضرت جزاى كردار ايشان در روز بدر داد و جمعى از رؤساى ايشان مثل عتبه و شبيه و أبو جهل و غير اينها را بكشت پس بعد از فوت آن حضرت يزيد پليد ملعون در مقام بغى و عدوان درآمده بازاى قتل آن ملاعين حضرت امام حسين عليه السّلام و شيعيان او را شهيد گردانيد و حق تعالى حضرت رسالتپناه صلى اللَّه عليه و آله را بقائم از ولد او نصرت خواهد داد .
ذلِكَ
اين نصرت مظلوم
بِأَنَّ اللَّهَ
بواسطهء آنست كه خداى تعالى بقدرت كاملهء خود هر چه خواهد مىكند چنانچه
يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ
درمىآرد شب را در روز به اين وجه كه ساعات شب را كم مىكند و در ساعات روز مىافزايد روز را دراز ميگرداند
وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
و در ميآورد روز را در شب و به همان قاعده ساعات شب را ميأفزايد و شب را دراز ميسازد
وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ
و بواسطهء آنست كه شنواست دعاى طالبين نصرت را كه مؤمنيناند
بَصِيرٌ
بيناست به افعال و احوال آنها .
ذلِكَ
اين توصيف خداى تعالى بكمال قدرت و علم
بِأَنَّ اللَّهَ
بسبب آنست كه خداى تعالى
هُوَ الْحَقُّ
اوست ثابت در ذات خود و واجب الوجود ، و واجب الوجود بايد كه مستجمع جميع صفات كمال باشد
هامش
( 1 ) - س شورى 42 ، ى 38