پس تقدير كلام چنين است كه « ليأتوك » و يأتوك مجزوم است بجواب امر مذكور كه « اذن » است « رجالا » در حالتى كه آن مردم پيادگان باشند و رجال جمع راجل و حال از فاعل « ياتوك » است . و در جوامع الجامع گفته كه :
قرأ الصادق عليه السّلام : رجالا بضم الراء مشددا
وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ
بتقدير : « و ركبانا على كل ضامر »
است و ضامر شترى را گويند كه به جهت مشقت سفر دور لاغر شده باشد يعنى و تا بيايند حالكونى كه سوارشدگان باشند بر هر شترى لاغر شده به جهت تعب سفر دور و چون كل ضامر در معنى جمع است صفت آن را جمع آورده فرموده : « ياتين » يعنى صفت آن كل ضامر اين باشد كه آيند آنها
مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ
از هر راه دور پس « فج » بمعنى راه و « عميق » بمعنى دور است و در مجمع البيان گفته كه :
روى عن أبى عبد اللَّه عليه السّلام أنه قرأ « يأتون »
فعلى هذا يعود الضمير فى يأتون الى « الناس » يعنى ميآيند مردم خواه رجال باشند و خواه ركبان چنانچه در جوامع الجامع گفته : و
قرأ الصادق عليه السّلام « ياتون » بالواو صفة للرجال و الركبان .
و در تقديم رجال بر ركبان اشارتست بافضليت پياده چنانچه قول أصح اصحابست بنا بر بعض روايات مشهوره مثل آنكه مرويست از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلم كه فرمود : كسى را كه سواره به حج رود بهر گام مركب او هفتاد حسنه است و كسى را كه پياده به حج رود بهر گام او هفتصد حسنه است از حسنات حرم . پرسيدند كه چيست حسنات حرم ؟
گفت : يك حسنهء حرم برابر صد حسنه جاى ديگر است و مؤيد اينست حديث مشهور
« أفضل الاعمال أحمزها أى أشقها »
و روايت كردهاند كه حضرت امام حسن عليه السّلام بيست و پنج بار حج كرد و هر بار پياده ميرفت و حال آنكه محملها را پيش پيش آن حضرت ميكشيدند .
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ
تا حاضر شوند و دريابند منفعتهاى بسيارى را كه از براى ايشان آماده است . مراد از اين منافع منافع دنيوى و اخروى است چنانچه در كافى از ربيع بن خيثم روايت كرده كه حضرت صادق عليه السّلام فرمودند :
« ا ما سمعت اللَّه عز و جل