آدمى از عجلت و شباب بطريق مبالغه است يعنى از فرط استعجال بنى آدم گويا كه از عجلت مخلوق شده چنانچه گويند كه « خلق زيد من الكرم » از حضرت صادق عليه السّلام مروى است كه چون حق تعالى آدم را آفريد هنوز روح در تمام بدن او نرسيده خواست كه برخيزد نتوانست لهذا حق تعالى فرموده كه «
خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ
» ظاهرا مراد از روح نفس ناطقه نباشد بلكه مراد از آن روح حيوانى است چنانچه بر عقلا پوشيده نيست ، و اين صفت عجلت در اولاد او نيز رسوخ يافت و از جمله عجلت بنى آدم طلب عذاب است و حق تعالى مىفرمايد كه
سَأُرِيكُمْ آياتِي
زود باشد كه بنمايم بشما نشانهاى عقوبت خود را
فَلا تَسْتَعْجِلُونِ
پس شتاب مكنيد در طلب آن كه بدون طلب بشما خواهد رسيد هم در دنيا چنانچه واقعهء بدر شاهد بر اين است و هم در آخرت چنانچه در دركات دوزخ خواهيد ديد .
وَ يَقُولُونَ
و مىگويند كافران مستعجل
مَتى هذَا الْوَعْدُ
كى خواهد بود وقت وعدهء عذاب ؟ تعيين آن بكنيد
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر باشيد شما اى محمد و اى اصحاب محمد راستگويان .
لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا
اگر بدانند آنان كه كافر شدند ، و انكار حق نمودند
حِينَ لا يَكُفُّونَ
وقتى را كه دفع نتوانند كرد
عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ
از رويهاى خود آتش دوزخ را
وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ
و نه از پشتهاى خود
وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
و نباشند ايشان كه نصرت كرده شوند ، هر آينه استعجال نمىكردند و نمىگفتند : « متى هذا الوعد » و مراد از عدم كف و منع آتش از وجوه ايشان ، عدم منع آتش محيط بر ايشان است ، و بنا بر اين تفسير « حين » مفعول « يعلم » است و جواب « لو » محذوف است ، اى « و لو يعلم الكافرون كذا و كذا لما استعجلوا و لما قالوا ذلك »
بَلْ تَأْتِيهِمْ
بلكه بيايد بايشان آتش دوزخ ، و يا وعدهء عذاب به آتش دوزخ
بَغْتَةً
ناگاه بدون آنكه مشعور به ايشان باشد
فَتَبْهَتُهُمْ
پس مبهوت و متحير سازد ايشان