تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — صفحة 115

و ان علمك علمهم وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ اى « و احيينا من الماء » يعنى و زنده كرديم از آب كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ هر چيزى را كه زنده است به اين معنى كه اعظم مواد جمله حيوانات و نباتات آب است چنانچه حسين بن علوان از حضرت صادق عليه السّلام طعم آب را پرسيد ، حضرت در جواب فرمود : « طعم الماء طعم الحياة ، قال اللَّه سبحانه : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ و بعضى گفته‌اند كه مراد از « ماء » نطفه است ، يعنى خلق كرديم ما از نطفه هر چيز زنده را أَ فَلا يُؤْمِنُونَ آيا ايمان نمىآرند و تصديق نمىكنند مشركان بوحدانيت خداى تعالى با وجود اين آيات واضحه و دلايل ظاهره كه از آب روشنترند . وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ و آفريديم در زمين كوه‌هاى بلند را أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ اى « لئلا تميد بهم » يعنى تا آنكه ميل نكند زمين و برنگرداند آدميان را ، و بعضى گفته‌اند كه « أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ » بتقدير « كراهة ان تميد بهم » است يعنى در زمين كوه‌هاى ثابت مرتفع آفريديم به جهت كراهت داشتن اينكه زمين بجنبد و آدميان را از جاى خود بگرداند وَ جَعَلْنا فِيها و پيدا كرديم در ارض يا در رواسى فِجاجاً سُبُلًا اى « سبلا فجاجا » سبلا مفعول ثانى « جعلنا » است و « فجاجا » حال يعنى گردانيديم در زمين يا در كوه‌ها راهها حالكونى كه آن راهها واسع و فراخ‌اند ، و مىتواند كه « سبلا » بدل « فجاجا » باشد به اين معنى كه آفريديم در زمين يا در كوه‌ها فجاج را كه آن سبل است لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ تا آنكه خلايق راه يابند بشهرها و بمواطن خود يا تا آنكه راه يابند بوحدانيت خداى تعالى . وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً و گردانيديم آسمان را سقفى براى زمين نگاهداشته شده از افتادن چنانچه در آيهء ديگر فرموده : وَ يُمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ « 1 » يا نگاهداشته شده از استراق سمع شياطين چنانچه در مقام ديگر فرموده :