كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ
هر نفسى در دنيا چشندهء شربت مرگند ، چون اطلاق نفس براى خداى تعالى نيز مىكنند چنانچه در قرآن واقع شده
تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ
« 1 » بنا بر اين عام بر عموميت خود باقى نيست ، و گفتهاند كه « ما من عام الا و قد خص » و اين آيه دال است بر بطلان قول فلاسفه كه گويند ارواح بشرى و عقول مفارقه و نفوس فلكيه نمىميرند ، و زيادتى كلام در تحقيق اين آيه در اواخر سورهء آل عمران « 2 » مذكور شد
وَ نَبْلُوكُمْ
و مىآزمائيم شما را
بِالشَّرِّ
ببدى ، كه آن فقر و مرض است
وَ الْخَيْرِ
و بنيكى ، كه آن غنا و صحت بدن است
فِتْنَةً
آزمودنى ، تا مرتبهء هر يك در صبر و جزع و شكر و كفران ظاهر شود ، و « فتنه » مفعول مطلق « نبلوكم » است به غير لفظ آن
وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ
و بسوى جزاى ما بازگردانيده خواهيد شد .
وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و چون ببينند تو را آنان كه كافر شدند
إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُواً
فرا نگيرند تو را مگر استهزا كرده شده ، يعنى مگر مثل كسى كه به او استهزا كرده باشند و با يكديگر گويند
أَ هذَا الَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ
اى « يذكر آلهتكم بسوء » يعنى آيا اين آن شخص است كه ذكر مىكند معبودا شما را ، بعيب و ببدى
وَ هُمْ
اين جماعت
بِذِكْرِ الرَّحْمنِ
به ياد كردن خداى بخشنده
هُمْ كافِرُونَ
ايشان منكرانند ، تكرير ضمير به جهت تأكيد و تخصيص است .
[ سوره الأنبياء ( 21 ) : آيات 37 تا 40 ]
خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِيكُمْ آياتِي فَلا تَسْتَعْجِلُونِ ( 37 ) وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ( 38 ) لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لا يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ ( 39 ) بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّها وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ ( 40 )
خُلِقَ الْإِنْسانُ
آفريده شده است آدمى
مِنْ عَجَلٍ
از شتاب ، و قلت صبر ، خلق
هامش
( 1 ) - س مائده 5 ، ى 116
( 2 ) - س 3 ، ى 185