[ سوره الأنبياء ( 21 ) : آيات 30 تا 33 ]
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ أَ فَلا يُؤْمِنُونَ ( 30 ) وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَ جَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلاً لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ( 31 ) وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً وَ هُمْ عَنْ آياتِها مُعْرِضُونَ ( 32 ) وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ( 33 )
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا
آيا ندانستند آنان كه كافر شدند
أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً
اينكه آسمانها و زمين بودند بسته شده نه از آسمان باران مىآمد و نه از زمين گياه مىرست و چون مراد از « سماوات » يك نوع است و از « ارض » نوعى ديگر لهذا « كانتا » بطريق تثنيه آورده شد تا اشارت به اين دو نوع باشد و الا بنا بر آنكه « سماوات » جمع است « كن رتقا » بايست گفته شود نه « كانتا رتقا » اگر چه رتق مصدر است و مصدر محمول بر چيزى نمىشود اما در اينجا مراد از رتق مرتوق است يعنى بسته شده چنانچه در ترجمه گفته شد
فَفَتَقْناهُما
پس گشاده گردانيديم آنها را ، يعنى آسمان را بنزول باران و زمين را برستن گياه ، اين تفسير از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام مروى است و آنچه بعضى گفتهاند كه مراد اين است كه آسمانها و زمين بودند بهم پيوسته بدون فرجهاى پس ما بازگشاديم آنها را از يكديگر بادخال هوا ، حضرت نفى اين كرده فرمود كه از گفتن اين تفسير استغفار كنند چنانچه در روضهء كافى از محمد بن عطيه روايت كرده كه
« قال رجل من اهل الشام لابى جعفر عليه السّلام : يا با جعفر قول اللَّه عز و جل
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
؟ فقال له ابو جعفر عليه السّلام : فلعلك تزعم انهما كانتا رتقا ملتزقتان ملتصقتان ففتقت احداهما من الأخرى ؟ فقال : نعم . فقال ابو جعفر عليه السّلام : استغفر ربك فان قول اللَّه عز و جل : كانتا رتقا ، يقول : كانت السماء رتقا لا تنزل المطر و كانت الارض رتقا لا تنبت الحب فلما خلق اللَّه تبارك و تعالى الخلق و بث فيها من كل دابة فتق السماء بالمطر و الارض بنبات الحب . فقال الشامى : اشهد انك من ولد الانبياء