آن را كه آن چنان خدايى كه آفريد آسمانها و زمين را
قادِرٌ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ
تواناست بر اينكه بيافريند مانند آنها را زيرا كه خلق ايشان نوبت ديگر أعظم از خلق سماوات و ارض نيست ، و أيضا كسى كه قادر بر ابداء باشد قادر بر اعاده نيز خواهد بود چه اعاده اصعب از ابداء نخواهد بود
وَ جَعَلَ لَهُمْ أَجَلًا لا رَيْبَ فِيهِ
و گردانيد خداى قادر براى ايشان وقت موتى را كه هيچ شكى نيست در آن
فَأَبَى الظَّالِمُونَ إِلَّا كُفُوراً
پس راضى نشدند اين ستمكاران به چيزى مگر جحود و انكار حشر را .
قُلْ
بگو اى محمد :
لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي
كلمهء « لو » شرطى چون بايد كه داخل فعل شود پس بايد كه فعل بعد از لو محذوف باشد و تقدير كلام چنين است كه « لو تملكون أنتم خزائن رحمة ربى » و بواسطهء افادهء اختصاص آن فعل را حذف كردند و مفسرى مثل آن آورد ، يعنى اين معنى مخصوص شماست اگر شما مالك شويد خزائن ارزاق خداى تعالى را و نعمتهايى را كه بخلايق ميدهد
إِذاً لَأَمْسَكْتُمْ
آن گاه امساك كنيد شما و بخل ورزيد
خَشْيَةَ الْإِنْفاقِ
اى خشية عاقبة الانفاق ، بواسطه نرسيدن عاقبت انفاق را كه آن درويشى و بىچيزى است بنا برين مضاف مقدر خواهد بود و از ابو عبيده كه يكى از علماء لغت است نقل كردهاند كه « أنفق » بمعنى « أعدم » آمده بنا برين « خشية الاعدام و الافناء » خواهد بود و درين صورت حذف مضاف در كار نيست يعنى اگر خزائن ارزاق خداى تعالى در دست مردم ميبود هر آينه آنها به كسى چيزى نميدادند بواسطهء خوف معدوم شدن و فانى گشتن آن ارزاق ، و ظاهر آنچه على بن ابراهيم روايت كرده كه
« لو كانت الاموال بيد الناس لما أعطوا الناس شيئا مخافة الفناء »
مؤيد اين معنى است
وَ كانَ الْإِنْسانُ قَتُوراً
و هست آدمى بخيل زيرا كه بناى أمر او بر افتقار و احتياج و صنعت بر ما يفتقر و ما يحتاج اليه است و نيز بذل و بخشش او بدون ملاحظهء عوض و غرض متصور نيست كه از جملهء آن ذكر جميل و ثناى حسن است پس نظر بكرم كريم على الاطلاق جلت عظمته كه مرآت جود او از زنگ عوض بريست بخيل خواهد بود