قانِتاً لِلَّهِ
مطيع و فرمانبردار بود مر خداى تعالى را
حَنِيفاً
مايل بود از اديان باطله بسوى دين حق كه اسلام است
وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
و نبود از شرك آرندگان اين آيه ابطال قول مشركين قريش مىكند كه ميگفتند : ما در دين پدر خود ابراهيم ايم .
شاكِراً لِأَنْعُمِهِ
شكر كننده بود مر نعمتهاى خداى تعالى را ، وجه ايراد جمع قلت را درين مقام چنين گفتهاند كه : اشارتست بر اين نكته كه هر گاه خليل الرحمن بازاى نعمتهاى قليله در مقام سپاسگزارى بيايد بطريق اولى بازاى نعمتهاى كثيره شكر منعم حقيقى كما ينبغى بجا خواهد آورد
اجْتَباهُ
برگزيد خداى تعالى او را براى نبوت و رسالت
وَ هَداهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
و راه نمود او را در دعوت به توحيد خداى تعالى بسوى راه راست .
وَ آتَيْناهُ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً
و داديم ما او را در دنيا نيكويى يعنى محبت او را در دلهاى خلايق انداختيم بحيثيتى كه أرباب ملل و اصحاب نحل ثنا و ستايش او گويند و مر او را دوست دارند ، و ديگر آنكه او را اولاد ابرار به طول عمر وسعت عيش كرامت كرديم و يا مقترن گردانيديم صلوات بر او را بر صلوات سيد كاينات و اهل بيت او چنانچه گويند :
« اللهم صل على محمد و آل محمد كما صليت أو كأفضل ما صليت على ابراهيم و آل ابراهيم »
وَ إِنَّهُ
و بدرستى كه او
فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ
در قيامت از جملهء نيكوكاران و اهل جنت است ، و اين اشاره باجابت دعاء اوست « 1 » «
وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ
» .
و بعد از توصيف ابراهيم بصفات متعددهء حسنه خطاب به پيغمبر ما صلوات اللَّه عليه و آله مىكند و ميفرمايد كه :
ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ
پس وحى كرديم بسوى تو اى محمّد و حكم كرديم ترا
أَنِ اتَّبِعْ
اينكه تابع شو
مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً
مذهب ابراهيم را
هامش
( 1 ) سورهء شعراء ، آيهء 83 .