اند كه : « فكلوا » تا آخر خطاب به جماعت سابقين است و حاصل معنى آنكه عذاب جوع بسبب كفر بر شما واقع شد پس ترك كفر كنيد تا آنكه بخوريد روزى خداى تعالى را حلال و پاكيزه و از بليت جوع خلاص شويد بنا برين « فكلوا » بتقدير « حتى تأكلوا » خواهد بود .
إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ
حرام نكرده خداى تعالى بر شما مگر جميع انتفاعات .
مرده از حيوان را
وَ الدَّمَ
و خون را
وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ
و گوشت خوك را . وجه تخصيص حرمت لحم خنزير با وجود آنكه همه چيز او حرام است در سورهء بقره گذشت
وَ ما أُهِلَّ
و حرام نكرده مگر حيوانى را كه آواز بلند كرده شده باشد
لِغَيْرِ اللَّهِ
براى غير نام خداى تعالى
بِهِ
به آن حيوان وقت ذبح آن ، يعنى حيوانى كه وقت ذبح آن نام خداى تعالى نبرده باشند أعم از آنكه نام ديگرى از أصنام برده باشند يا نه كه انتفاع به آن حرام است
فَمَنِ اضْطُرَّ
پس اگر مضطر سود در انتفاع ازين محرمات
غَيْرَ باغٍ
در حالتى كه طالب لذت و باغى بر امام زمان نباشد
وَ لا عادٍ
و تجاوز كننده نباشد از آنچه شارع مقدس كرده كه آن سد رمق است
فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ
پس بدرستى كه خداى تعالى آمرزنده است گناه مضطر را
رَحِيمٌ
مهربان است بر عباد كه رخصت داده محتاجين را از أكل محرمات .
وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ
« الكذب » منصوبست تا مفعول «
وَ لا تَقُولُوا
» باشد و كلمهء « ما » در « لما تصف » بمعنى « الذى » اى و لا تقولوا الكذب الذى تصفه ألسنتكم ، يعنى و مگوييد دروغ مر آن چيزى را كه وصف مىكند زبانهاى شما يعنى مر آن بهائمى را كه زبانهاى شما وصف مىكند به اينكه
هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ
اين حلال است و اين حرام يعنى آنچه در شكم بحيره و سائبه است حلال است بر مردان ما و همان حرام است بر زنان ما ، و محتمل است كه «
هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ
» مفعول « لا تقولوا » باشد و كلمهء « ما » در « لما تصف » مصدرى باشد كه مدخول خود را بمصدريت فروز آرد « و الكذب » منصوب باشد به « تصف » اى و لا تقولوا هذا حلال و هذا حرام لوصف ألسنتكم