همچنين
أَنْزَلْناهُ حُكْماً
فرو فرستادهايم قرآن را حكم كننده در قضايا موافق مصلحت زيرا كه ضمير « انزلناه » راجع است بكلمهء « ما » در «
يَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ
» كه مراد از آن قرآن است
عَرَبِيًّا
در حالتى كه آن قرآن مترجم به زبان عربست تا فهم و حفظ آن بر اعراب آسان باشد
وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ
و اگر متابعت كنى تو
أَهْواءَهُمْ
آرزوهاى اهل كفر و انكار را
بَعْدَ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ
پس از آنكه آمد به تو از دانش بوسيلهء معجزات و دلائل ظاهره كه دالند بر بطلان مذهب اين منكرين
ما لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ
نيست ترا از جانب خداى تعالى هيچ يارى و ناصرى
وَ لا واقٍ
و نه نگهدارندهاى از عقاب الهى در مجمع البيان گفته كه : خطاب در اين آيه اگر چه بر پيغمبر است اما مراد امت آن حضرتاند و مطلب تحذير ايشان است بر پيروى خواهشهاى باطلهء اهل كفر بعد از نزول قرآن و بيان حلال و حرام در تفسير كبير گفته كه : قال ابن عباس « الخطاب مع النبى صلّى اللَّه عليه و آله و المراد امته » و ايضا از ابن عباس منقولست كه مشركين تعيير و سرزنش مىكردند و پيغمبر را بكثرت تزويج زنان مىگفتند كه اگر او پيغمبر ميبودى بايستى كه شغل امور نبوت او را از امر نكاح و ازدواج و امتزاج با زنان مصروف دارد پس اين آيه آمد :
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا
و هر آينه بتحقيق فرستاديم ما پيغمبران از جنس بشر را
مِنْ قَبْلِكَ
پيش از تو
وَ جَعَلْنا لَهُمْ أَزْواجاً
و گردانيديم براى ايشان زنان و زنان ايشان زياده از زنان آن حضرت بودند چنانچه گويند كه : سليمان سيصد زن نكاحى داشت و هفتصد كنيز و داود يكصد زن داشته
وَ ذُرِّيَّةً
گردانيديم از براى ايشان فرزندان از حضرت صادق عليه السّلام مروى است كه بعد از خواندن اين آيه فرمود
« فنحن ذريّة رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله »
و ايضا مرويست كه
« فما كان رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله الا كأحد اولئك جعل اللَّه له ازواجا و جعل له ذريّة ثم لم يسلم مع احد من الانبياء مثل من اسلم مع رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله من اهل بيته اكرم اللَّه بذلك رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله
يعنى پس نبود رسول اللَّه مگر