بود و ما يك توجيه را بعد ازين ذكر ميكنيم تا اين ترجمه خالى از آن توجيهات نباشد ، و بعضى از معاصرين اهل حديث رحمهم اللَّه تعالى موافق روايت على بن ابراهيم گفتهاند كه : «
ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
» دال بر اينست كه مراد ازين نار و جنت دنيا باشد كه در برزخ قبر پيش از قيام قيامت كافران بدان معذب و مؤمنان ازين متنعم ميگردند زيرا كه در قيامت آسمان و زمين نميباشد و همچنين خداى تعالى فرموده كه « 1 » : «
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا
» در حديث وارد شده كه مراد ازين نار نار برزخ است به جهت آنكه در قيامت غدو و عشى مفقود است .
مخفى نماند كه جمعى كه جنت و نار را درين آيه بجنت و نار قيامت حمل كردهاند نه بجنت و نار برزخ ، گفتهاند كه : نصوص دال است بر دوام جنت و نار قيامت و بر انقطاع سماوات و ارض پس تقييد خلود جنت و نار قيامت بدوام سماوات و ارض منقول نيست مگر بطريق تمثيل چنانچه فصحاء عرب هر گاه خواهند كه تعبير از دوام چيزى كنند مثل ميزنند آن را بدوام دنيا و ميگويند : آن چيز باقى است تا بقاء دنيا هر چند بناء آن چيز پيش از بقاء دنيا و ما فيها به او در باب استثناء اشقيا گفتهاند كه : اگر خواهد خداى تعالى سعدا را بمرتبهء بلندتر از جنت رساند كه آن اتصال بجناب قدس و فوز برضوان الهى است و در تفسير عياشى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه مراد از نار درين آيه ولايت شياطين الانس است از اعداء آل محمد و مراد از جنت اتصاف بولايت آل محمد است و بنا برين معنى آيه اينست كه اهل شقاوت در ولايت اعداء آل محمدند و اهل سعادت در ولايت آل محمدند و اين دو فرقه جاويد درين دو حال باشند مگر آنكه حق تعالى از فرقهء اولى خواهد كه بسعادت ولايت اهل بيت اتصاف يابند و از فرقهء ثانيه آنكه بحيطهء شقاوت ولايت اعداء آل محمد در آيند ، نعوذ باللّه من هذا .
هامش
( 1 ) سورهء مؤمن ، آيهء 49 .