طاعت خداى تعالى و مال ايشان در آن راه صرف شده باشد درين صورت بر امام لازم است كه از مال زكات آن مقدار بايشان بدهد كه ايشان رجوع بأوطان خود كنند .
و آنچه در تفسير مستحقين ثمانيه مذكور شد موافق حديث حضرت صادق عليه السّلام است كه على بن ابراهيم روايت آن كرده و بعضى از فقها اشراف مسلمانانى را كه به دادن زكات بايشان جمعى از كفار مسلمان شوند داخل مؤلفهء قلوب كردهاند و تفسير كردهاند « فى الرقاب » را بجمعى از بندگان مؤمن كه در تحت شدت افتاده باشند : و همچنين بندهء مكاتبى كه از اداء مال كتابت عاجز شده باشد چنانچه اينمعنى در بعضى روايات نيز وارد شده .
بلكه بعضى آزاد كردن بنده را مطلقا خواه مكاتب و خواه غير مكاتب ، و خواه در تحت شدت باشد و خواه نباشد داخل « فى الرقاب » دانستهاند و در كتاب معانى الاخبار از حسن بن راشد و روايت كند كه من از ابو الحسن عسكرى عليه السّلام سؤال كردم كه شخصى در مدينه وصيت كرده كه مال او را در سبيل اللَّه صرف كنند مراد از سبيل اللَّه چه چيز است ؟
حضرت فرمود كه :
« سبيل اللَّه شيعتنا »
و ايضا در معانى الاخبار از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه : مراد از سبيل اللَّه حج است ، چنانچه مذهب شيخ طوسى عليه الرحمه است خلافست در اينكه لام « للفقراء » براى تمليك است يا براى بيان مصرف و فايده خلاف راجع بر اينست كه بنا بر اول واجبست قسمت زكات بهمهء اصناف مذكوره برين وجه كه از هر صنفى لا أقل سه كس را از آن محظوظ كنند و بنا بر ثانى لازم نيست رسانيدن زكات بهمهء اصناف مذكوره بلكه اگر بهر يكى ازين اصناف بدهند جايز است و قول ثانى مختار اصحاب ماست و قاضى ناصر الدين بيضاوى گفته : « و به يفتى شيخى و والدى » ليكن افضل رسانيدن بهمهء اصناف است . نكته در آنكه چهار صنف اول را « بلام » ايراد نموده و چهار صنف آخر را « بفى » ميتواند اشارت برين باشد كه صرف زكات به چهار صنف اول جهت آنست كه بهر چه خواهند آن را صرف نمايند بخلاف اصناف اخيره كه صرف زكات بايشان جهت آنست كه در جهات معينه صرف كننده چنانچه كلمهء « فى »
تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — صفحة 281
مساهمون: مير جلال الدين حسينى ارموى (محدث)
ص٢٨١