اينمقام اخذ دنيوى و عقاب اينجاست كه آن عقاب استيصال است
وَ كُلٌّ كانُوا ظالِمِينَ
و همهء فرق مكذبهء سابق و لاحق ، بودند ستمكاران بر خود ، بسبب اختيار كفر و معاصى .
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ
بدرستى كه بدترين جنبندگان در زمين نزد خداى تعالى
الَّذِينَ كَفَرُوا
آنان كه كافر شدند و در كفر رسوخ ورزيدند
فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ
پس ايشان هرگز ايمان نخواهند آورد و توقع ايمان از ايشان نبايد داشت محمد بن مسعود عياشى از جابر بن يزيد جعفى روايت كرده كه من از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام آيهء «
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ
» را پرسيدم حضرت فرمود كه :
« نزلت فى بنى امية هم شر خلق اللَّه هم الذين كفروا فى باطن القرآن و هم الذين لا يؤمنون » .
الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ
بدل
« الَّذِينَ كَفَرُوا »
است يعنى بدرستى كه بدترين حركت كنندگان در روى زمين آنانند كه اخذ عهد كردى تو از بعضى ايشان
ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ
پس شكستند ايشان آن عهد خود را
فِي كُلِّ مَرَّةٍ
در هر بارى كه عهد با تو كردند يا در هر وقتى كه با تو محاربه نمودند
وَ هُمْ لا يَتَّقُونَ
و ايشان نميترسند از شآمت نقض عهد يا آنكه نميترسند از عذاب خداى تعالى . گويند كه ايشان يهود بنى قريظه بودند كه با حضرت عهد كردند كه اعانت مشركين نكنند و سلاح بايشان ندهند و مع هذا نقض اين عهد مكرر كردند و ميگفتند كه : ما را اين عهد فراموش شده .
فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ
پس اگر برخورى و ظفريابى بناقضين عهد
فِي الْحَرْبِ
در وقت جنگ
فَشَرِّدْ
پس متفرق سازد و بر هم زن
بِهِمْ
بسبب قتل و جرح ايشان
مَنْ خَلْفَهُمْ
آنانى را كه از پس ايشان ميايند از اعداء شما يعنى نوعى آنها را بسزا و جزا برسان كه از هيبت و خوف تو مشركان ديگر مخالفت تو نتوانند كرد
لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
تا آنكه ايشان منزجر شده پندپذير شوند و عبرت گيرند
وَ إِمَّا تَخافَنَّ
بتقدير « و ان تخافن »