عقوبت است بر كافران ، كه هيچ كس بر او غالب نتواند شد ، و رفع عذاب او نتواند كرد .
ذلِكَ
اين اخذ و عقاب
بِأَنَّ اللَّهَ
بسبب آن است كه خداى تعالى
لَمْ يَكُ مُغَيِّراً
نميباشد تغيير دهنده به نقمت و عذاب
نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ
نعمتى را كه انعام كرده بر گروهى
حَتَّى يُغَيِّرُوا
تا وقتى كه آن گروه تغيير دهند
ما بِأَنْفُسِهِمْ
آنچه را كه در نفسهاى ايشان است از احوال مرضيه به غير مرضيه ، مثلا طاعت را مبدل به معصيت سازند و شكر را بكفران صاحب مجمع البيان گفته : « و قد يسلب اللَّه تعالى النعمة على وجه المصلحة لا على وجه العقاب الا عمن استحق العقاب » يعنى و گاه مىشود كه سلب كند حق سبحانه و تعالى نعمت را از بنده بر وجه مصلحت نه بر وجه عقاب مگر كسى كه او شايستهء عقاب شده باشد كه در اين صورت بر وجه عقاب سلب مىكند و حضرت صادق از پدر بزرگوار خود عليهما السلام روايت كرده كه آن حضرت ميفرمود كه : حق تعالى قضاء حتمى و حكم وجوبى كرده بر اينكه نعمت ندهد بندهاى را كه سلب كند آن را از او تا آنكه از او گناهى سر نزند كه بسبب آن مستحق عذاب و نكال گردد
وَ أَنَّ اللَّهَ
و بدرستى كه خداى تعالى
سَمِيعٌ
شنواست مر اقوال ايشان را
عَلِيمٌ
داناست بافعال آنها يا بضماير آنها بلكه بهمهء چيزها .
ديگر باره به جهت تأكيد ميفرمايد كه : عادت مشركين قريش
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ
همچو عادت فرعونيان است
وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
و عادت جماعتى كه پيش از ايشان بودند
كَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ
تكذيب كردند حجتهاى پروردگار خود را
فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ
پس هلاك كرديم آنها را بسبب گناهان ايشان
وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ
و غرق كرديم اتباع فرعون را با فرعون . بعضى از مفسرين گفتهاند كه :
تكرار اينكلام بواسطهء تأكيد و زيادتى بيان كفر و بيان اخذ ايشان است بذنوب ، و جمعى گفتهاند كه : مراد از اخذ سابق اخذ در آخرتست و عذاب آنجا ، و مراد از اهلاك و غرق در