قابل نصرتاند نه اهل نفاق و شك .
وَ لَوْ تَرى
بمعنى « و لو رأيت » است بواسطهء آنكه كلمهء « لو » مضارع را بمعنى ماضى ميگرداند يعنى اگر ميديدى اى محمد در حرب بدر
إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا
وقتى كه كه قبض ميكردند ارواح آنان را كه نگرويدند به خدا و رسول او
الْمَلائِكَةُ
فرشتگان قابض ارواح كه ملك الموت و اعوان اويند
يَضْرِبُونَ
در حالتى كه ميزدند به عمودهاى آتشين
وُجُوهَهُمْ
روىهاى ايشان را
وَ أَدْبارَهُمْ
و پشتهاى ايشان را
وَ ذُوقُوا
و ميگفتند بچشيد اى كافران
عَذابَ الْحَرِيقِ
مرارت عذاب سوزان را جواب «
وَ لَوْ تَرى
» محذوفست و تقدير چنين است كه « و لو ترى كذا و كذا لرأيت امرا عظيما » يعنى اگر ميديدى تو حال كفار را به اين طرز هر آينه ميديدى امر عظيم را .
ذلِكَ
اين عقاب مر شما را
بِما قَدَّمَتْ
بسبب آن عملهاست كه از پيش فرستاده
أَيْدِيكُمْ
دستهاى شما ، نسبت اعمال بيد بطريق تغليب است زيرا كه اكثر افعال بدست تمشيت مييابد
وَ أَنَّ اللَّهَ
و بسبب آن است كه خداى تعالى
لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ
نيست ستم كننده مر بندگان خود را در مقام عقوبت زيرا كه هر كدام ازين بندگان را معذب ميسازد به قدر جنايتى و جرمى كه كردهاند ، ايراد « ظلام » كه افادهء كثرت مىكند به جهت كثرت عبيد است .
كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ
اى دأب هؤلاء المشركين كدأب آل فرعون ، يعنى عادت اين مشركين در انكار پيغمبر آخر الزمان صلوات اللَّه عليه و آله مانند عادت تابعان فرعون است
وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
و مانند عادت آنها كه پيش از فرعونيان بودند
كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ
كافر شدند بآيات خداى تعالى و انكار دلايل وحدت و نبوت نمودند
فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ
پس بگرفت آنها را خداى تعالى بواسطهء گناهانى كه آنها مرتكب شده بودند چنانچه مؤاخذه فرمود مشركين زمان حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله را
إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ
بدرستى كه خداى تعالى خداوند قدرت كامله است
شَدِيدُ الْعِقابِ
سخت