بسوى ايشان و اگر ايشان حاضر نباشد بسوى مسلمانان بواسطهء استمداد نمودن از ايشان
فَقَدْ باءَ
پس بتحقيق بازگردد آن كس كه بدون اين دو وجه پشت بر خصم داده باشد
بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ
بغضبى از خداى تعالى
وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ
و جاى آرام او دوزخ باشد بنا بر اين « متحرفا و متحيزا » منصوبند براى استثنائيت ، و بعضى از مفسرين در نظم اين آيه بتقديم و تاخير قائل شده نصب « متحرفا و متحيزا » را بطريق حاليت ميدانند و استثناء را استثناء مفرغ ميگيرند كه كلمهء « الا » را عملى نباشد به اين تقدير كه « و من يولهم يومئذ دبره فقد باء بغضب من اللَّه و مأواه جهنم فى جميع الاحوال الا متحرفا لقتال او متحيزا الى فئة » يعنى كسى كه در حرب كفار پشت دهد مستحق غضب الهى شود در جميع احوال مگر در حالت تحرف يا تحيز
وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
و بد جاى بازگشت است دوزخ .
فى تفسير العياشى عن ابى اسامة زيد الشحام عن ابى الحسن عليه السّلام « فمن انهزم حتى يجوز صف أصحابه فقد باء بغضب من اللَّه و مأواه جهنم »
يعنى در حديث حضرت ابى الحسن عليه السّلام وارد شده پس هر كه بگريزد از جنگ گاه تا آنكه از صف أصحاب خود بگذرد پس بتحقيق باز گردد او بغضب خداى تعالى گرفتار و جاى او جهنم است .
مخفى نماند كه آيهء مذكوره دلالت مىكند بر آنكه گريختن از كافران در حين حرب حرام و از گناهان كبيره است از جهت وقوع تهديد و وعيد بغضب الهى و آتش دوزخ ليكن نه مطلقا ، بلكه به شرط آنكه كافران زياده از دو برابر مسلمانان نباشند چنانچه در آيات بعد ازين مستفاد مىشود .
و چون در روز بدر شكست بر لشكر قريش افتاد هفتاد كس از ايشان كشته شدند و هفتاد كس باسيرى افتادند كه از آن جمله عباس بود اهل اسلام به يكديگر تفاخر ميكردند ؛ اين ميگفت چنان كشتم و آن ميگفت چنين اسير كردم آيه آمد كه
فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ
كلمهء « فا » جواب شرط محذوفست به اين تقدير كه « ان افتخرتم بقتلهم فأنتم