فَاضْرِبُوا
پس بزنيد اى فرشتگان
فَوْقَ الْأَعْناقِ
بالاى گردنهاى كفار را سر ايشان را يا محل ذبح را زيرا كه كل واحد از سر و محل ذبح بالاى گردنست و در تفسير وسيط در بيان آيهء « 1 » «
فَإِنْ كُنَّ نِساءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ
» گفته كه « كلمة فوق هاهنا صلة لا معنى لها و كقوله تعالى :
فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ
يريد فاضربوا الاعناق » هر گاه كلمهء « فوق » را در اينجا توان معنى صحيح گفت پس كسى كه آن را بىمعنى ميداند مستوجب ضرب فوق العنق است تا آنكه كلمات قرآنى را مهمل و بىمعنى نداند پوشيده نماند كه :
« فَاضْرِبُوا »
را امر بملائكه گرفتن چنانچه گذشت موافق قول جمعى است كه گفته اند كه : ملائكه با كفار مقاتله كردند و بعضى گفتهاند كه : امر بمؤمنين است و صاحب مجمع البيان گفته كه ظاهر در اينمقام اينست كه امر بملائكه باشد نه بمؤمنين . و بعد از اين نقل كلام ابن الانبارى مىكند كه او گفته كه : چون ملائكه از جانب اللَّه مامور بقتال شدند نميدانستند كه در ضرب قصد كدام عضو بايد كرد حقتعالى در مقام تعليم ايشان فرمود كه : «
فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ
»
وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ
و بزنيد از ايشان يعنى قطع كنيد
كُلَّ بَنانٍ
همهء اطراف اصابع را يا همهء اطراف ايشان را از يدين و رجلين ، يعنى قطع كنيد دستها و پاهاى ايشان را .
ذلِكَ
اين عذاب از ضرب عنق و قطع اطراف
بِأَنَّهُمْ
بسبب آنست كه ايشان
شَاقُّوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
مخالفت كردند خداى را و فرستادهء او را كه محمد صلّى اللَّه عليه و آله است و ابن عباس گويد كه : «
شَاقُّوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
بمعنى حاربوا اللَّه و حاربوا رسوله » است
وَ مَنْ يُشاقِقِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ
و هر كه مخالفت كند يا حرب نمايد با خدا و رسول او
فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ
پس بدرستى كه خداى تعالى سخت عقوبت است
ذلِكُمْ
خطاب بر كفار است بطريق التفات از غيبت بخطاب و خبر مبتداى محذوفست بتقدير « الحكم ذلكم » يعنى
هامش
( 1 ) نساء ، آيهء 10 .