حكم الهى براى شما اى كفار قريش اسيرى است عاجلا
فَذُوقُوهُ
پس بچشيد مرارت آن را در دنيا
وَ أَنَّ لِلْكافِرِينَ
و حكم خداى تعالى براى كافران
عَذابَ النَّارِ
عذاب آتش دوزخست آجلا ، پس خواهند به آن رسيد در آخرت ، مراد از
« لِلْكافِرِينَ »
همان مخاطبين به
« ذلِكُمْ »
است بطريق التفات از خطاب بغيبت تا اشارت باشد بر اينكه كفر ايشان باعث بر عذاب ايشانست ، و بعضى ملتفت بالتفات نشده گفته كه : كلمهء چند در اينجا مقدر است و تقدير كلام چنين است كه « و ان لكم و لسائر الكافرين فى الآخرة عذاب النار » .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى آنان كه ايمان آوردهايد بعضى از مفسرين را اعتقاد آنست كه اين خطاب بمؤمنين اهل بدر است و بنا برين اين حكم مختص خواهد بود باهل بدر ، و گروهى گفتهاند كه : اين خطابست بجميع مؤمنين تا عام باشد مر جميع اهل ايمان را اگر چه اين آيه در مقدمهء حرب بدر نازل شده باشد زيرا كه اعتبار عموم لفظ راست نه خصوص سبب را
إِذا لَقِيتُمُ
هر گاه ملاقات كنيد
الَّذِينَ كَفَرُوا
آنانى را كه نگرويدهاند به خدا و رسول او
زَحْفاً
در حالتى كه آن كفار بكثرت تمام و انبوهى ما لا كلام مبادرت بجنگ شما نمايند بحيثيتى كه گويا از كثرت و انبوهى آهسته آهسته بحرب شما ميآيند و
« زَحْفاً »
مصدر « زحف الصبى اذا حرك فى مقصده قليلا قليلا » است يعنى « زحف الصبى » عربان وقتى ميگويند كه طفل حركت كند بنشستنگاه خود آهسته آهسته
فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ
پس مگردانيد بسوى ايشان پشتهاى خود را از ملاحظهء كثرت ايشان به جهت گريختن .
وَ مَنْ يُوَلِّهِمْ
و هر كس كه بگرداند بسوى ايشان
يَوْمَئِذٍ
در روز جنگ
دُبُرَهُ
پشت خود را
إِلَّا مُتَحَرِّفاً
مگر كسى كه ميل كننده باشد به طرفى
لِقِتالٍ
براى مصالح جنگ كه از جملهء آن فريب دادن دشمن است نه براى گريختن
أَوْ مُتَحَيِّزاً
يا مگر كسى كه پناه جوينده و توبه كننده باشد
إِلى فِئَةٍ
بسوى گروهى اگر پيغمبر يا امام حاضر باشند