بشما نتوانند رسيد
سَواءٌ عَلَيْكُمْ
يكسانست بر شما
أَ دَعَوْتُمُوهُمْ
آنكه دعوت كنيد و بخوانيد ايشان را
أَمْ أَنْتُمْ صامِتُونَ
يا آنكه شما خاموش باشيد . ايراد «
أَمْ أَنْتُمْ صامِتُونَ
» بجملهء اسميه اشارت بر ثبات صحت و دوام آنست به جهت عدم انجاح مطالب از مشركين و از شركاء و الا موافق أ دعوتموهم « ام أنتم صمتم » بجملهء فعليه بايست كه گفته شود .
إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ
بدرستى كه آنان كه مىخوانيد و ميپرستيد شما اى مشركين
مِنْ دُونِ اللَّهِ
بجز از خداى به حق و آنها را إله مينامند
عِبادٌ أَمْثالُكُمْ
بندگانند يعنى مسخر و مملوكند مانند شما
فَادْعُوهُمْ
پس بخوانيد ايشان را در مهمات خود و چون بخوانيد
فَلْيَسْتَجِيبُوا
پس بايد كه اجابت كنند
أَمْثالُكُمْ
مر شما را
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
اگر باشيد شما راستگويان در آنكه ايشان آلههاند .
بعد ازين حق تعالى تفضيل بنى آدم بر معبودين ايشان داده ميفرمايد : كه
أَ لَهُمْ أَرْجُلٌ
آيا مر اين شركاء بتان را پايهاست كه
يَمْشُونَ بِها
بروند بان پايها چنانچه شما ميرويد ؟
أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ
آيا مر ايشان راست دستها كه
يَبْطِشُونَ بِها
فرا گيرند چيزها را بان دستها چنانچه شما فرا ميگيريد ؟
أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ
آيا مر ايشان را است چشمها كه
يُبْصِرُونَ بِها
ببينند بان چشمها ديدنىها را چنانچه شما مىبينيد ؟
أَمْ لَهُمْ آذانٌ
آيا مر ايشان راست گوشها كه
يَسْمَعُونَ بِها
بشنوند به آن شنيدنيها را چنانچه حال شماست ؟
استفهام در همهء اين امور استفهام انكاريست يعنى هيچ يك از آلات حس و حركت در آنچه شما آن را خدايان خود ميخوانيد نيست و شما را هست پس از ايشان شما افضل باشيد و از غايت جهل و نهايت سفاهت است كه افضل مفضول را پرستش نمايد .
گويند كه : مشركان بعد از استماع اين سخنان و الزام ايشان تخويف حضرت رسالت - پناه صلّى اللَّه عليه و آله ميكردند كه نكوهش خدايان مكن كه مبادا آفتى و رنجى به تو رسد حقتعالى فرمود :
قُلِ ادْعُوا شُرَكاءَكُمْ
بگو اى محمد مشركان را كه : بخوانيد خدايان خود را كه آنها را شريك خداى به حق ساختهايد و همه متفق شويد بر عداوت من
ثُمَّ كِيدُونِ
پس