كيد و مكر كنيد و هر حيله كه توانيد در باب آزار من بجا بياريد
فَلا تُنْظِرُونِ
پس مهلت مدهيد مرا زيرا كه مرا هيچ باكى از اين مكرها نيست .
إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ
بدرستى كه متولى كار من و حافظ من خداى تعالى است
الَّذِي
آن خدايى كه
نَزَّلَ الْكِتابَ
فرو فرستاده قرآن را كه تا مؤيد نصرت او باشد مرا
وَ هُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ
و خداى تعالى يارى ميدهد بندگان نيكوكار را و حفظ مىكند ايشان را از كيد و مكر دشمنان پس حقتعالى متولى و ناصر انبيا كه مرتبهء ايشان فوق مرتبهء صلحاست بطريق اولى خواهد بود .
وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ
و آنكه ميخوانيد شما آنها را
مِنْ دُونِهِ
بجز خداى به حق
لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ
استطاعت ندارند و نميتوانند يارى كردن شما را
وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ
و نميتوانند كه نفسهاى خود را يارى كنند پس چه نوع از آنها بايد ترسيد ؟ ايراد اين آيهء كريمه در اول بواسطهء توبيخ و سرزنش است و در اينجا بواسطهء دفع تخويف .
وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ
و اگر بخوانيد شما اى مؤمنان كافران را يا اگر بخوانيد شما اى كافران آلههء خود را
إِلَى الْهُدى
بسوى رشد يا بسوى منافع چنانچه پيش ازين گذشت
لا يَسْمَعُوا
نشنوند ايشان دعوت شما را ، اگر ضمير مفعول در «
وَ إِنْ تَدْعُوهُمْ
» راجع بكفار و مشركين باشد مراد از عدم سماع عدم قبولست بواسطهء نهايت جهل و عناد مشركين و اگر راجع بآلههء ايشان باشد مراد از عدم سماع معنى حقيقى خود است به جهت فقدان عقل و حس مر خدايان ايشان را
وَ تَراهُمْ
و مىبينى تو اى محمد اين مشركان را كه
يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ
مينگرند بديدههاى ظاهر بسوى تو
وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ
و حال آنكه ايشان نميبينند ترا بديدهء بصيرت و بحقيقت تو بينا نيستند چه به صورت ترا مىبينند نه بمعنى و ميتواند كه ضمير جمع در
« وَ تَراهُمْ »
راجع باصنام باشد و بنا برين معنى
« يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ »
يشبهون الناظرين اليك است ، يعنى ميبينى تو اين أصنام را كه مشابهت دارند