فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
»
يعنى بتحقيق حق تعالى قبض روح پيغمبر خود نفرمود تا آنكه كامل گردانيد براى او دين خود را و نازل گردانيد براى او قرآن را كه در آن تفصيل جميع چيزهاست و بيان كرده در آن قرآن حلال و حرام و حدود و أحكام و جميع ما يحتاج اليه را بيانى كامل پس حق عز و جل فرموده كه «
ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
»
ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ
پس همهء امم بسوى جزاى پروردگار خود جمع كرده خواهند شد تا آنكه مطيعان به ثواب اعمال خود و عاصيان بعقاب كردار خود برسند .
و ظاهر اين آيه مانند صريح آيهء «
وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
» دلالت بر حشر حيوانات نيز دارد و در كتاب من لا يحضره الفقيه از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه
« أىّ بعير حج عليه ثلاث سنين يجعل من نعم الجنة »
يعنى هر شترى را كه سه سال به حج برند و بر آن حج كنند آن شتر را حق سبحانه و تعالى از شتران بهشت گرداند و در بعضى روايات هفت سال مذكور است و در بعضى ديگر وارد شده كه هر شترى را كه پنج مرتبه در پنج حج در عرفات حاضر سازند آن شتر را از شتران بهشت ميكنند .
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا
و آنان كه تكذيب كردند آيتهاى ما را
صُمٌّ
گرانند از شنودن راه حق
وَ بُكْمٌ
و گنگانند از گفتن حرف خير
فِي الظُّلُماتِ
و ايشان افتادهاند در تاريكيهاى كفر كه به هيچ وجه راه به حق نميبرند
مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ
هر كرا خواهد خداى تعالى گمراه كند او را يعنى او را در گمراهى خود واگذارد و نظر لطف و توفيق از او باز گيرد يا آنكه او را در قيامت راه بهشت ننمايد و لهذا على بن ابراهيم « يضلله » را بمعنى « يعذبه » تفسير كرده
وَ مَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
و هر كرا خواهد بگرداند او را به راه راست ، يعنى توفيق دهد او را تا آنكه به راه راست در آيد أبو حمزهء ثمالى رضى اللَّه عنه گويد كه : تفسير آيهء «
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا صُمٌّ وَ بُكْمٌ فِي الظُّلُماتِ
» را تا اينجا از حضرت محمد باقر عليه السّلام