وَ لا تَزالُ تَطَّلِعُ
و هميشه مطلع ميشوى تو اى محمد
عَلى خائِنَةٍ مِنْهُمْ
بر خيانتى از جهودان يا بر فرقهء خائنه از ايشان
إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ
مگر اندكى از ايشان كه خيانت نمىكنند مانند ابن سلام و اصحاب او كه بحقيقت ايمان آوردهاند بروايت على بن ابراهيم مراد از «
فَبِما نَقْضِهِمْ
» عهد خلافت و ولايت امير المؤمنين عليه السّلام است كه حضرت موسى از بنى اسرائيل گرفته بود كه ايشان اين عهد را بأولاد خود بطنا بعد بطن برسانند و يهودان زمان پيغمبر آخر الزمان عليه و آله صلوات اللَّه الملك المنان اين عهد را از آباء خود شنيدند و قبول آن نكردند و ملعون ازل و ابد گرديدند و مراد از تحريف كلام از مواضع خود دور كردن امير المؤمنين است از محل خلافت او
فَاعْفُ عَنْهُمْ
پس در گذر از ايشان اگر در عهد تو در آيند و ايمان به تو آورند
وَ اصْفَحْ
و روى بگردان از ايذاء ايشان اگر التزام جزيه كنند
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
بدرستى كه خداى تعالى دوست ميدارد نيكوكاران را كه از جملهء آن نيكوكارى عفو و صفح است ، بنا بر اين تفسير اين آيه منسوخ نيست ، و چون على بن ابراهيم عفو و صفح را مطلق گرفته و مقيد بقول عهد و ايمان و التزام جزيه نساخته گفته كه : اين آيه منسوخست بآية «
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
» و قتاده گفته كه : منسوخست بآيهء « 1 » «
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ
» و بعضى ديگر بآيات ديگر منسوخ دانستهاند ، ظاهرا روايت عدم منسوخيت آيات سورهء مباركهء مائده به نظر على بن ابراهيم نرسيده يا آن را صحيح نميداند كه چند موضع به نسخ آيات اين سوره قائل شده ، اللَّه اعلم بحقائق الامور .
و بعد از بيان حال يهود ذكر حال نصارى مىكند كه
وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا
و از آنان كه گفتند :
إِنَّا نَصارى
بدرستى كه ما نصرت دهندهء اولياء خدائيم
أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ
گرفتيم عهد و پيمان ايشان را چنانچه از يهودان گرفته بوديم
فَنَسُوا حَظًّا
هامش
( 1 ) - سورهء توبه ، آيهء 19 .