خواهد شد « فاذنوا » به سكون همزه و فتح ذال مشتق از « اذن » بمعنى علم است بنا برين « فأذنوا » بمعنى « فاعلموا » است چنانچه در ترجمه ظاهر شد ، و محتمل است كه مراد از حرب خداى تعالى انداختن ايشان باشد در آتش جهنم ، و از حرب رسول قتال و جهاد با ايشان باشد ، و تنكير حرب از جهت تعظيم و مبالغه است .
وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ
و اگر توبه كنيد از اخذ ربا پس مر شما راست سرمايهاى مالهاى شما
لا تَظْلِمُونَ
حالكونى كه شما ستم نكنيد و بيشتر از سرمايه خود نگيريد
وَ لا تُظْلَمُونَ
و ستم كرده نشويد و كمتر از مايهء شما بشما داده نشود مخفى نماند كه مفهوم مخالف جملهء شرطيه اينست كه اگر ايشان از اخذ ربا توبه نكنند پس مستحق راس المال خود نخواهند بود با آنكه خواه توبه از اخذ ربا كنند و خواه نكنند كه رأس المال حق ايشانست ، بنا برين بعضى در تفسير «
وَ إِنْ تُبْتُمْ
» چنين گفتهاند كه : اگر توبه كنيد شما از حلال دانستن ربا پس مر شما راست راس المال شما ، و درين صورت مفهوم مخالف شرط اينست كه اگر شما توبه نكنيد از حلال دانستن اخذ ربا پس شما مستحق راس المال خود نخواهيد بود ، و در واقع چنين است زيرا كه ايشان درين وقت مستحل ربا خواهند بود و مستحل ربا مرتد است و مرتد مستحق مال خود نيست ، بلكه مال او از جملهء غنيمت است و مال مسلمانان است ، و چون اين توجيه خلاف ظاهر است ، بعضى گفتهاند . كه جزاء شرط راس المال مقيد بجملهء حاليه است كه آن راس المال به غير ظلم اوست ، پس حاصل كلام اينست كه اگر شما از اخذ ربا توبه كنيد مستحق راس المال خود خواهيد بود بدون ظلمى و ستمى ، و اگر توبه نكنيد پس شما راست راس المال شما با ظلم زيرا كه آنچه بازاى ربا گرفته باشيد از راس المال كم خواهند كرد ، و بهتر اينست كه گفته شود كه :
مفهوم مخالف شرط اينجا معتبر نيست بنا بر آنكه معارض است بادلهء ديگر ، اللَّه اعلم بحقائق كلماته .