براى انتفاع بندگانست از قطع مسافت بسيار در زمان اندك و وقوع تجارات و معاملات .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود
تُكَذِّبانِ
بدروغ ميداريد و در انكار آن ميكوشيد .
كُلُّ مَنْ عَلَيْها
هر كه در زمين است از جن و انس يا از ذات الارواح يا از جميع مركبات
فانٍ
هلاك شوندهاند يعنى عاقبت ايشان فناست از عبد اللّه بن عباس نقل است كه چون اين آيه آمد ملائكه گفتند همه اهل زمين هلاك شوند چون
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ
فرود آمد بدانستند كه ايشان نيز شربة فنا و فوت خواهند چشيد و هيچ چيز بصفت بقا متصف نخواهد شد مگر ذات احدية او سبحانه .
وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ
و باقى ماند ذات پروردگار تو
ذُو الْجَلالِ
كه صاحب عظمت و غناى مطلق است يا كسى كه سزاوار آنست كه او را از ند و ضد جليل و رفيع دانند
وَ الْإِكْرامِ
و خداوند گرامى ساختن بفضل عام و كرم تام خود هركرا كه مستحق آن باشد از انبياء و اوليأ و اتقياء تسميهء ذات او سبحانه بوجه استجيب به جهت آنست كه كه جميع ممكنات توجه بذات او دارند و مرويستكه اين هر دو اسم از اسماى عظيمه او سبحانهاند و لهذا حضرت رسالت پناه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده كه الظوا بيا ذا الجلال و الاكرام يعنى التزام نماييد و مداومت كنيد به گفتن يا ذا الجلال و الاكرام معاذ بن جبل روايت كند كه روزى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر مردى بگذشت كه در نماز ميگفت يا ذا الجلال و الاكرام فرمود قد استجيب لك بتحقيق كه دعاى تو به حد اجابت رسيد و جلال نيز نام بهشتى است محيط بعرش رب العزت و ميان آن و بهشتى كه بندگان در آن باشند هفتصد ساله راهست و اين روايت از كعب الاحبار منقولست و فنا از حيثيت تضمن آن بر اعادهء حياة دايمه و انعام نعمت اقامت در جنت مستلزم نعمت عظيمه است .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه شما را خبر داد از فنا تا آماده شويد و كار آخرت را بسازيد و بسبب آن در دار الخلود قرار گيريد
تُكَذِّبانِ
تكذيب ميكنيد .
يَسْئَلُهُ
ميپرسند او را يعنى جميع حاجات را از او ميطلبند
مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
هر كه در آسمانها و زمينهاست چه همهء اهل زمين و آسمان بدان محتاجند در ذات و صفات خود پس همه اهل آسمان از او ميطلبند هر چه متعلق باشد بدين و طاعت و اهل زمين از او طلب ميكنند آنچه تعلق بدين و دنيا دارد و همه را بر وجه حكمت و مصلحت باجابت مقرون ميسازد
كُلَّ يَوْمٍ
هر روزى يعنى هر وقتى و زمانى
هُوَ فِي شَأْنٍ
او در احداث امرى است و در ساختن و پرداختن كارى ابو دردا روايت كند كه چون حضرت اين آيه را