بوده .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
پس بكدام نعمت از نعمتهاى پروردگار خود كه شما را از گل و مارج آفريد و افضل مركبات و خلاصهء مكونات و احسن تصورات گردانيده و دولت چنان ارزانى فرموده تكذيب و انكار ميكنيد .
رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ
خداى بخشنده و آفريدگار دو مشرقست براى آفتاب يكى مشرق صيفى و يكى مشرق شتوى
وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ
و پروردگار دو مغرب براى شمس يكى را براى تابستانى و ديگرى زمستانى و در اختلاف مشرقين انواع فوايد مندرج است از اختلاف فصول و حدوث آنچه بهر فصل تعلق دارد و مع ذلك شروق آفتاب موجب طلب معيشت و غروبش سبب آسايش و راحت .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام نعمتهاى پروردگار خود
تُكَذِّبانِ
جحود ميورزيد و منكر ميشويد و بدان اعتقاد نداريد .
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ
رها كرد و روان ساخت دو دريا را يكى شيرين و خوش ديگرى شور و تلخ
يَلْتَقِيانِ
در حالتى كه بيكدگر ميرسند و سطوح آنها بيكدگر مماس ميكنند و آن بحر فارس و روم است كه در محيط بيكدگر ملتقى ميشوند .
بَيْنَهُما
ميان هر دو دريا
بَرْزَخٌ
حاجزى و پردهايست از قدرة خدا يا مانعى از جزاير كه بسبب آن
لا يَبْغِيانِ
افزونى نميجويند بر يكدگر و هيچكدام بر ديگرى غالب نميشوند بممازجة و ابطال خاصيت يكدگر پس بسبب اين حاجز عذوبة درياى عذب بموجهء درياى ملح باطل نميشود و شبهه نيست در آنكه منافع بسيار بدين دو دريا متفرع است .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام نعمتهاى پروردگار خود
تُكَذِّبانِ
تكذيب ميكنيد .
يَخْرُجُ مِنْهُمَا
بيرون ميآورد از هر دو دريا
اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ
مرواريد و مرجان .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ
پس بكدام نعمتهاى پروردگار خود تكذيب مينمائيد و جحود ميورزيد - ابن عطا گفته كه ميان خدا و بنده دو درياست يكى درياى نجات كه قرآنست كه هر كه متمسك به آن شود از غرقاب هلاك نجات يابد و يكى درياى هلاكت كه دنياست كه هر كه به آن تمسك جويد غرق و هلاك شود و بينهما برزخ مواعظهء الهيست كه دل مؤمنان به آن متأثر گشته از هلاكة دنيويه خلاص مىشود و چنانچه از درياى مالح در و مرجان بيرون آيد اينجا از درياى عذب رحمة كه قرآنست دو علم حلال و حرام بيرون ميآيد يا اين دو دريا درياى دنيا و عقبا است و بينهما برزخ قبر است تا يكى بر ديگرى بغى نكند و يا مراد درياى عقل است و درياى هوا و برزخ لطف حضرة عزة و لؤلؤ و مرجان توفيق و عصمت و يا خوف و رجاست يا قبض و