خرد بوديد در شكمهاى مادران پس ستايش خود مكنيد كه
هُوَ أَعْلَمُ
او داناتر است
بِمَنِ اتَّقى
به كسى كه تقوى ورزد و در عمل مخلص بود در اخبار آمده كه وليد بن مغيره در عقب پيغمبر ميرفت و استماع كلام وى ميكرد و مشركان ويرا سرزنش ميكردند كه دين پدران خود را ميگذارى و ايشان را بضلالت نسبت ميدهى جواب داد كه چكنم از عذاب خدا ميترسم يكى از كفار گفت اين مقدار مال به من ده تا اگر عذابى بر تو متوجه گردد من متحمل آن شوم وليد به او گفت و شرط كرد و بعضى از مال خود بوى داد و باقى بخل كرد و نداد و مرتد گشت آيه آمد كه .
أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي
آيا ديدى آنكسيرا كه
تَوَلَّى
روى بگردانيد از پيروى حق و ثبات قدم بر آن .
وَ أَعْطى قَلِيلًا
و داد اندكى از مال خود براى رشوة تحمل عذاب از او
وَ أَكْدى
و بازداشت باقى را و قطع عطيه او نمود پس جهل و بخل با يكديگر جمع كرد از عبد اللّه عباس و سدى نقل است كه آيه در بارهء عثمان بن عفان نازل شد و سبب آن بود كه وى مال خود را تصدق ميكرد عبد اللّه ابن سعدان بن ابى سرح كه برادر رضاعى او بود گفت در تصدق مال توغل مكن كه نزديك به آن رسيده كه هيچ از اين باقى نماند و به فقر و فاقه گرفتار گردى او در جواب گفت مرا ذنوب بسيار است و خطيئات بيشمار مثل فرار از محاربهء كفار و غير آن از كباير پس اين تصدق براى آن ميكنم تا موجب كفارت آن شود عبد اللّه گفت اين شتر پربار كه از آن تست به من بخش تا من حامل گناهان تو شوم عثمان آن جمل را با آن حمل به او بخشيد و دو گواه بر او بگرفت و ترك صدقه كرد حق تعالى آيه فرستاد كه اى محمد ديدى آنمرد را كه روى برگردانيد يعنى از جنك احد پشت بهزيمة داده فرار نمود از آن و چيزى اندك داد ببرادر رضاعى خود تا حامل گناهان او شود و قطع تصدق نموده امساك را شعار و دثار خود گردانيد .
أَ عِنْدَهُ
آيا نزديك اوست
عِلْمُ الْغَيْبِ
دانش چيزىهاى پوشيده
فَهُوَ يَرى
پس او ميداند كه صاحب او آنچه ميگويد از تحمل او زار صادقست و آن وزر را از او خواهد برداشت .
أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ
آيا خبر كرده نشده است
بِما فِي صُحُفِ مُوسى
به آنچه در صحيفههاى موسى است يعنى تورية .
وَ إِبْراهِيمَ
و آنچه در صحف ابراهيم است
الَّذِي وَفَّى
آن ابراهيم كه نيك وفا كرد يعنى ادا نمود بر وجه اتم بدانچه مأمور بود از احكام إله كه آن تبليغ رسالت بود و غير آن از امور شرعيه و يا مبالغه نمود در وفا كردن به آنچه او سبحانه به او عهد فرموده بود و او را به آن ممتحن ساخته و تخصيص توفيه به او بجهة آنست كه او متحمل چيزى شد كه غير متحمل آن نشدند چون تسليم كردن نفس به او سبحانه در وقت القاى او به آتش نمرودى و صبر كردن وى بر آن وجهيكه در آنوقت جبرئيل و