إِنَّ رَبَّكَ
بدرستى كه پروردگار تو
هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ
اوست داناتر بر آنكسى كه گمراه گشته يعنى عدول كرده
عَنْ سَبِيلِهِ
از راه او كه طريق مستقيم است و منهج قويم
وَ هُوَ أَعْلَمُ
و اوست داناتر
بِمَنِ اهْتَدى
به كسى كه راه يافته است به حق يعنى همه را ميداند و هيچ چيزى بر او پوشيده نيست و هر يك را فراخور كردار جزا خواهد داد پس نفس خود در دعوة ايشان برنج مينداز چه تو قدرت ندارى بر هداية اهل عناد و لجاج و استكبار پس در بيان كمال قدرت خود مىفرمايد كه .
وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ
و مر خدايراست آنچه در آسمانها است از موجودات علويه
وَ ما فِي الْأَرْضِ
و آنچه در زمينست از كاينات سفليه يعنى خالق و مالك همه است و غرض او از ايجاد مخلوقات تعبد ايشان است پس تكليف عبادت و طاعة بر ايشان كرده
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا
تا جزا دهد آنان را كه بد كردند
بِما عَمِلُوا
بعقوبة آنچه عمل كردند كه آن عذاب نيرانست
وَ يَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا
و تا جزا دهد آنانرا كه نيكوئى كردند
بِالْحُسْنَى
بمثوبة نيكو كه رياض جنانست پس در صفت نيكوكاران ميفرمايد كه .
الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ
آنانند كه اجتناب ميكنند و بيكسو ميشوند
كَبائِرَ الْإِثْمِ
از كبيرهاى گناه و كبيره هر اثميست كه بخصوصه حدود و وعيد بر آن مرتب شده باشد و صغيره آنست كه حدى بر آن مقرر نگشته
وَ الْفَواحِشَ
و از فاحشهها يعنى آنچه فواحش است از كباير مثل زنان محصنه و گويند آن شركست به خدا
إِلَّا اللَّمَمَ
مگر آنچه صغير و يسير باشد از گناه چه صغيره كه به حد اصرار نرسيده باشد مغفور است و عقاب بر آن مترتب نمى شود و برواية ابن عباس مراد از لمم هر گناهيست كه در جاهليت كرده باشند و در سبب نزول اين آيه آوردهاند كه مشركان مسلمانانرا ميگفتند كه از شما در زمان جاهليت معاصى بسيار صادر ميشد و با ما در اين امر شريك بوديد اكنون ما را بر آن عيب ميكنيد و از آن وعيد مينمائيد حق تعالى اين آيه فرستاد كه گناهى كه در زمان جاهليت از اهل ايمان صادر شده بود مغفور است و بدان معاقب نخواهند گشت
إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ
بدرستى كه آفريدگار تو بسيار آمرزش است و لهذا صغاير را باجتناب كباير ميآمرزد و كباير را بوسيلهء توبه و بميامن قبول ايمان مغفور ميسازد و گويند كه اين كلام در عقب وعيد مسيئين و وعدهء محسنين ايماء است به آنكه صاحب كبيره از رحمة واسعهء