سورة الليل
احدى عشرون آية مكية ابى بن كعب از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم رواية كرده كه هر كه اين سوره بخواند حق تعالى چندين عطا به او كرامة فرمايد كه به آن راضى شود و او را از عسر و تنگى عافيت دهد و جميع امور او را سهل و آسان گرداند و مهمات او را كفايت كند و او را با شهدا حشر كند بدانكه چون حق تعالى در سورهء سابق بيان حال مؤمنان و كافران نمود در اين سوره نيز به مثل آن افتتاح كرده و آن را مؤكد ساخت به قسم و فرمود كه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
وَ اللَّيْلِ
و سوگند بشب
إِذا يَغْشى
چون بپوشد آفتاب را يا روشنى روز را .
وَ النَّهارِ
و سوگند بروز
إِذا تَجَلَّى
چون آشكارا گردد به زوال ظلمت شب يا مبين گردد بطلوع آفتاب .
وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى
و سوگند به قادر عظيم القدر كه بيافريد نر و ماده را يعنى آدم و حوا را كه منشاء وجود آدمياناند يا جميع مذكر و مؤنث را از انواع حيوانات جواب قسم اينكه .
إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى
بدرستى كه سعيهاى شما در افعال و اقوال هر آينه مختلف است و پراكنده چه بعضى از سعى شما موجب نجاتست و بعضى ديگر سبب هلاكة - و از رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم رواية است كه مردم بر دو نوعند يكى خود را بخرد و آزاد كند و ديگرى خود را بفروشد و هلاك كند .
فَأَمَّا مَنْ أَعْطى
پس اما هر كه بداد حقوق مال خود را در راه خدا
وَ اتَّقى
و پرهيز كرد از معاصى .
وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى
و تصديق نمود بكلمهء لا إله الا اللّه محمد رسول اللّه و على ولى اللّه يا هر كلمهء كه دلالة بر حق كند يا باور داشت مثوبت حسنى را كه جنت است .
فَسَنُيَسِّرُهُ
پس زود باشد كه به آسانى دهيم ويرا و اسباب لطف كرامة كنيم به او تا آماده شود
لِلْيُسْرى
براى طاعتى كه ايسر و اهون امور باشد بر او بطيب نفس و بهجت به آن اقدام نمايند و از حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله و سلّم مرويستكه هيچ روز آفتاب برنيايد الا كه بر دو جانب او دو فرشته هست كه ميگويند بار خدايا هر كه مال نفقه مىكند عوض وى بتعجيل بوى رسان و هر كه انفاق نميكند مال او را بتعجيل تلف كن .
وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ
و هر كه بخل كرد به دادن حقوق مال خود را يا بكلمهء توحيد
وَ اسْتَغْنى
و بىنياز ديد خود را بشهوات دنيا از ثواب .
وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى
و تكذيب كرد بكلمهء نيكوتر كه توحيد است يا غير آن يا خصلت نيكوتر را كه تدين است بدين .
فَسَنُيَسِّرُهُ