كه فجور و معصيت قبيح است و طاعة و تقوى و اصناف فعل خير حسن است و تمكين او داده در اختيار كردن هر كدام از آن جواب قسم اينكه .
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها
بدرستى كه رستگار شد هر كه نفس خود را از ادناس رذايل كفر و معصيت پاك كرد يا نشو و نما داد او را بمعرفت و طاعة .
وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها
و بدرستيكه بىبهره ماند هر كه نفس خود را بجهالت و ضلالت پايمال گردانيده و مرتبه او را بفسق و معصيت ناقص گردانيده صاحب كشاف آورده كه جواب قسم محذوف است و آن اينست كه سوگند بامور مذكوره كه فرود آورد خداى عذاب را بر كفار مكه بجهة تكذيب ايشان رسول خدايرا همچنانكه عذاب فرود آورد بر قوم ثمود بجهة تكذيب آنها صالح پيغمبر را .
كَذَّبَتْ ثَمُودُ
تكذيب كردند قبيله ثمود
بِطَغْواها
بسبب طغيان و عدوان خود مر صالح را .
إِذِ انْبَعَثَ
در وقتى كه برخاست
أَشْقاها
بدبختترين قبيلهء ايشان كه قدار بن سالف بود .
فَقالَ لَهُمْ
پس گفت مر آن قبيله را
رَسُولُ اللَّهِ
فرستادهء خدا يعنى حضرت صالح كه
ناقَةَ اللَّهِ
دست بداريد ناقهء خدا را يعنى ناقهء كه خدا بقدرة كامله خود آن را از سنگ بيرون آورده
وَ سُقْياها
و گرد مگرديد شرب آن را يعنى مانع شرب آن مشويد در وقتى كه نوبت اوست تا عذاب بشما نيايد .
فَكَذَّبُوهُ
پس تكذيب كردند صالح را در آنچه تهديد ايشان كرده بود از حلول عذاب بعد از عقر ايشان
فَعَقَرُوها
پس پى كردند و مجروح ساختند ناقه را
فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ
پس فرو پوشانيد عذاب را بر ايشان
رَبُّهُمْ
پروردگار ايشان
بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاها
بسبب گناه ايشان پس يكسان كرد دمدمه را بر همهء ايشان يعنى همهء ايشانرا مستاصل ساخت .
وَ لا يَخافُ
و نترسد خداى
عُقْباها
عاقبة و بليه دمدمه را همچنان كه ملوك ميترسند از عاقبة هلاك همه - طبرسى در تفسير آورده بروايت صحيحه و اسانيد وثيقه كه عثمان بن صهيب از پدر خود رواية كرده كه حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم امير المؤمنين عليه السّلام را گفت يا على بدبختترين پيشينيان كيست امير المؤمنين فرمود عاقر الناقه حضرت فرمود صدقت بدبختترين پسينيان كيست فرمود خدا و رسول داناترند فرمود هر كه شمشير بر اينموضع تو زند و اشارة كرد بتارك امير المؤمنين على عليه السّلام .