و اغراض
وَ أُولئِكَ
و آن گروه منفقان
هُمُ الْمُفْلِحُونَ
ايشانند رستگاران و فيروزى يافتگان چه تحصيل نعيم مقيم كردهاند ببسط انفاق بر اهل استحقاق
وَ ما آتَيْتُمْ
و آنچه ميدهيد
مِنْ رِباً
از زيادتى محرمه در معامله و يا هديه و عطيه كه به آن توقع مزيد مكافات داريد نه قصد قربت
لِيَرْبُوَا
تا بيفزايد آنچيز
فِي أَمْوالِ النَّاسِ
در مالهاى مردمان يعنى آنچه از زيادات حرام در معاملات يا زيادتى در مال سود خواران پديد آيد آنچه هديه به كسى ميدهيد بتوقع آنكه مالشان افزون گردد در كشيدن مالهاى مردمان بجانب خود
فَلا يَرْبُوا
پس زياده نميشود مال
عِنْدَ اللَّهِ
نزديك خدا و بركت از او برميخيزد و موجب مثوبة و اجر نميشود نزد حق تعالى بجهة عدم قربة و اخلاص قول اول كه مراد رباى با محرم است از شيخ حسن و جبائى منقولست از قبيل آيهء يمحق اللّه الربى و يربى الصدقات و قول ثانى كه مراد هديه دادنست بطمع زياده گرفتن از ابن عباس و طاوس يمانى و ماثور از ابى جعفر عليه السّلام و از سعيد بن جبير و مجاهد نيز روايتست كه مراد به اين شخصى است كه عطائى به كسى دهد بطمع آنكه زياده از آن بستاند و اين رباى حلالست و صاحبش را نه مزد باشد از خداوند و نه وزر بر او مترتب شود بجهة اين رسول آن را نهى نموده فرمود كه سزاوار نيست كه شخصى به اين قصد عطيه كند چه ثواب بر آن مترتب نخواهد شد و آيهء كريمه و لا تمنن تستكثر در معنى اينست
وَ ما آتَيْتُمْ
و آنچه ميدهيد
مِنْ زَكاةٍ
از زكات و اخماس مفروضه يا صدقهء مندوبه كه در دادن به مستحق
تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ
ميخواهيد ثواب خدا و رضاى او را بدون شايبهء غرض و عوض از غير او و يا ريا و سمعه و مكافات زيادتى
فَأُولئِكَ
پس آنگروه كه زكات و صدقه و خمس بوجه اللّه دهند نه به قصد ديگر
هُمُ الْمُضْعِفُونَ
ايشانند كه خداوند افزونىاند از ثواب كه يكى را ده يا هفتصد يابند و يا ايشان زياده كنندگانند ثواب و اموال خود را ببركت زكات و اين آيه دليل است بر وجوب نيت زكات و ايقاع آن بر سبيل اخلاص بدون شايبه غرضى ديگر از اغراض
و بعد از ذكر امر و نهى در باب ايتاء اموال باز سر رشتهء كلام بجانب دلايل قدرت توحيد كشيده ميفرمايد كه
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ
خداى به حق آنكس است كه آفريد شما را در وقتى كه معدوم صرف بوديد
ثُمَّ رَزَقَكُمْ
پس روزى داد شما را مادام كه زندهايد
ثُمَّ يُمِيتُكُمْ
پس بميراند شما را بوقت انقضاى اجل
ثُمَّ يُحْيِيكُمْ
پس زنده گرداند شما را در روز قيامة براى جزاى عمل