بيايد
يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ
روز كه بازگشتن نيست مر آن را
مِنَ اللَّهِ
از نزد خداى يعنى روز كه بيايد از نزد خداى هيچكس نتواند كه بازگرداند
يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ
در آن روز مردمان از هم جدا شوند و متفرق گردند فريقى بجنت توجه نمايند و گروهى بدوزخ
همچنانكه ميفرمايد
مَنْ كَفَرَ
هر كس كافر شد
فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ
پس بر اوست جزاى كفر او كه خلود است در دوزخ
وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً
و هر كه كرد كارى ستوده و شايسته
فَلِأَنْفُسِهِمْ
پس براى نفس خود
يَمْهَدُونَ
ميگسترانند يعنى مواضع خود را در بهشت تسويه مينمايند تا بر وجه استراحت بر آن بخوابند بدون آنچه منقص خواب كننده باشد از بلندى و پستى و درشتى مكان از ابو عبد اللّه نقل است كه عمل صالح سبقت مينمايد بر صاحب خود ببهشت پس براى آن تمهيد مواضع او مىكند همچنانكه يكى از شما كه خادم و فراش او ميگستراند حاصل كه اهل بهشت بوسيلهء عمل صالح براى خود در بهشت فراش استراحت ميگستراند
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا
تا جزا دهد خداى آنانرا كه گرويدهاند
وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
و كردهاند كارهاى شايسته
مِنْ فَضْلِهِ
از محض فضل خود يعنى پاداش دهد خداى ايشانرا به آنچه تفضيل نمايد بر ايشان بعد از توفيه واجب كه ثواب ايمان و عمل صالح است
إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْكافِرِينَ
بدرستيكه خدا دوست نميدارد ناگرويدگانرا كه با مؤمنان جمع كند بلكه ايشانرا جدا ساخته بدوزخ فرستد
وَ مِنْ آياتِهِ
و از نشانهاى قدرت خداى
أَنْ يُرْسِلَ الرِّياحَ
آنست كه ميفرستد بادها را يعنى شمال و جنوب را اينها رياح رحمتند و اما دبور ريح عذابست و در حديث آمده كه اللهم اجعلها رياحا و لا تجعلها ريحا پس استعمال رياح در رحمتست و ريح در عذاب
مُبَشِّراتٍ
در حالتى كه آن بادها مژده دهندگان باشند شما را بباران چه آن از امارات باران است پس اين بادها را ميفرستد تا مژده دهد شما را
وَ لِيُذِيقَكُمْ
و تا بچشاند شما را
مِنْ رَحْمَتِهِ
از رحمة خود كه تابع رياح است
وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ
و براى آنكه برود كشتيها در دريا
بِأَمْرِهِ
بفرمان خداى
وَ لِتَبْتَغُوا
و تا بجوييد در تجارة درياها
مِنْ فَضْلِهِ
از روز كه خداى بمحض فضل خود ميدهد در تجارت دريا همچنانكه در خشكى به جهت معاملات سفر و
لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
و تا شايد كه شما شكر گوييد بر اين نعمتها
و بعد از تعداد نعمة و عدم تفكر و تدبر و تذكر كفار در آن تهديد ايشان ميفرمايد
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا
و هر آينه فرستاديم
مِنْ قَبْلِكَ
پيش از تو اى محمد
رُسُلًا
فرستادگان