گردد
وَ عَذابٌ أَلِيمٌ
و ديگر ايشان راست عذابى دردناك كه تخفيف نيابند
بِما كانُوا يَكْفُرُونَ
بسبب آنكه بودند كه به خدا و رسول او كافر ميشدند و نميگرويدند .
هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً
اوست آنخداونديكه بقدرت كاملهء خود گردانيد آفتاب را خداوند روشنى
وَ الْقَمَرَ نُوراً
و ماه را خداوند نور
وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ
و تقدير كرد براى مسير هر يك از شمس و قمر منزلها بر فلك و اكثر بر آنند كه ضمير راجع بقمر است يعنى تقدير كرد براى مسير قمر منزلها بيست و هشت بعدد شبهاى ماه غير از دو شب محاق و اسامى آن منازل اين است : شرطين ، بطين ، ثريا ، دبران ، هقعه ، هنعه ، ذراع ، نثره ، طرفه ، جبهه ، زبره ، صرفه ، عوا ، سماك ، غفر ، زبانا ، اكليل ، قلب ، شوله ، نعايم ، بلده ذابح ، بلع ، سعود ، سعد الاخبيه ، فرع الدلو المقدم ، فرع الدلو المؤخر ، بطن الحوت و بروج دوازده است حمل ، ثور ، جوزا ، سرطان ، اسد ، سنبله ، ميزان ، عقرب ، قوس ، جدى ، دلو حوت و اين منازل ماه و آفتاب و زهره و مشترى و زحل و مريخ و عطارد است و مناط احكام شرع بسير شمس و قمر است در اين بروج و منازل كما قال
لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ
تا بدانيد شما شمار سالها و چون سال مشتمل بر ماهها بود ذكر ماه نكرد
وَ الْحِسابَ
و تا بدانيد شمار اوقات از ماهها و روزها و مهمات و معاملات
ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ
نيافريد خداى تعالى آنچه مذكور شد مگر به حق يعنى بر وفق حكمت بالغه نه ببازى و عبث نفصل الآيات روشن ميكنيم دلائل قدرت خود را و حفص يفصل بصيغهء غيبت خوانده يعنى خدا بيان مىكند دلايل قدرت خود را
لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
براى گروهى كه ميدانند يعنى در آن انديشه ميكنند به جهت تامل از آن نفع ميگيرند چه هر كه تامل كند مىيابد كه شمس و قمر دو آيتند از آيات الهى كه از اعظم دلالاتند بر وحدانيت و علم و قدرت او سبحانه چه از آنها عالم منور مىشود و بشعاع شمس اخراج نبات و طبخ ثمار مىكند و بتماميت و نقص قمر اول و آخر ماه معلوم ميگردد و حساب شهور و ايام صيف و شتابان دانسته مىشود .
إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ
بدرستيكه در آمد و شد شب و روز از پس يكديگر يا در مخالف ايشان بنور و ظلمت
وَ ما خَلَقَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
و آنچه فرو فرستاد او سبحانه در آسمانها و زمينها از انواع كاينات چون آفتاب و ماه و كواكب سياره و ثوابت و انواع فرشتگان و عرش و كرسى و لوح و قلم و از انواع حيوانات و نباتات و جمادات
لَآياتٍ
هر آينه نشانها است بر وجود صانع و وحدت او و كمال علم و قدرت او
لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ
مر گروهى را كه