و رحمت و مرحمت بىوقوع خطائى از وى چنان كه يكى تشنه را آب دهد او گويد غفر لك اللّه و يا در جواب عاطس گويد يرحمك اللّه و حال آنكه در خاطر او خطور نكند كه مخاطره ذنبى بوده باشد بلكه غرض او استحسانست در خطاب و تعظيم و توقير مخاطب همچنانكه عادت بر آن جارى است و كسانى كه تجويز خطا ميكنند بر انبياء اينكلام را حمل بر خبر ميكنند يعنى حق تعالى اين خطا را از تو درگذرانيد و چون باجماع اهل حق و ادله بينه ظاهر شد كه انبياء معصومند پس حمل آن بر تلطف و تعطف و دعا بايد كرد نه بر خبر يعنى خداى تعالى تو را مستغرق رحمت خود گرداناد
لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ
چرا دستورى دادى در بازايستادن مر ايشانرا و عذرهاى حيلهآميز ايشان را شنيدى و جبائى گفته كه اين عتابست بر فعل قبيح و موجب وقوع صغيره از پيغمبر زيرا كه عتاب در امر مباح بىصورت است و بكسيكه فعل مباح كند نميگويند كه چرا چنين كردى و اين سخنى است واهى و ركيك زيرا جائز است كه گويند در حق كسى كه مرتكب غير افضل شده باشد از امور مباحه كه چرا چنين كردى يعنى چرا افضل مباح را گذاشتى و مفضول آن را اختيار كردى پس كلام محمول باشد بر ترك اولى كه موجب نقص ثواب است و كسى كه ترك ندب كند ميتوان گفت كه چرا چنين كردى و اين مقتضى قبح و انكار نيست پس گوئيا كه حق تعالى خطاب مىكند بحبيب خود كه اولى آن بود كه باجازت مبادرت ننمودى و از آن توقف كردى
حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا
تا وقتى كه روشن ميشد مر ترا آنان كه راست گفتند در اعتذار
وَ تَعْلَمَ الْكاذِبِينَ
وامى دانستى دروغگويان را يعنى چونكه از باطل هيچكدام عالم نبودى پس اولى آن بود كه اذن تخلف بدادى تا بر تو ظاهر ميشد كه كدام از ايشان در اعتذار صادقند و كدام كاذب از ابن عباس مرويست كه اذن آنحضرت مر ايشانرا جهت آن بود كه علم بنفاق ايشان نداشت و بواسطهء آن قول ايشان را در باب اعتذار بر صدق حمل فرمود و بعد از بيان حال منافقان در صفت مؤمنان ميفرمايد .
لا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ
دستورى نميطلبند از تو آنان كه بتحقيق و يقين ايمان دارند به خدا
وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
و روز قيامت
أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ
كه جهاد نمايند بمالها و نفسهاى خود يعنى عادت مؤمنان چنان نيست كه طلب اذن كنند از تو در جهاد كردن با كفار بلكه چون بينند كه تو در تهيه اسباب جهادى به آن مبادرت ميكنند و آن را موقوف باذن نميگردانند چه جاى آنكه از تو اذن طلبند در تخلف آن
وَ اللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ
و خدا دانا است پرهيزكاران را از تخلف پس ايشان را ثواب عظيم كرامت فرمايد .
إِنَّما يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
جز اين نيست كه